Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

साधारणा वयं विप्र यतः सृष्टाः स्वयंभुवा । सर्वेषामेव लोकानां विशेषेण द्विजन्मनाम्

Transliteration

sādhāraṇā vayaṃ vipra yataḥ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā | sarveṣāmeva lokānāṃ viśeṣeṇa dvijanmanām

Translation

اے برہمن! ہم سب کے لیے مشترک ہیں، کیونکہ سویمبھُو (برہما) نے ہمیں تمام جہانوں کے بھوگ کے لیے پیدا کیا ہے—خصوصاً دِوِج (دو بار جنم لینے والوں) کے لیے۔

Word by Word

• साधारणाः: common/available to all
• साधारणाः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: साधारण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषण

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), बहुवचन

• विप्र: O Brahmin
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• यतः: because/since
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय (हेतुवाचक)

• सृष्टाः: created
• सृष्टाः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सृष्ट (कृदन्त; √सृज् (धातु), क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषण

• स्वयंभुवा: by Svayambhū (Brahmā)
• स्वयंभुवा: Karana/Agent (Instrumental agent/करण-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: स्वयंभू (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; कर्तृकरणे/कर्तृवाचक-तृतीया (agent)

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘लोकानाम्’ इत्यस्य विशेषण

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण)

• लोकानाम्: of worlds/people
• लोकानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (instrumental used adverbially): ‘विशेषतः’

• द्विजन्मनाम्: of the twice-born (Brahmins etc.)
• द्विजन्मनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘द्वि-जन्म’ इति द्विगु/तत्पुरुष-प्राय, बहुवचन-षष्ठी ‘of the twice-born’

Speaker

Rambhā

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rambhā expands her argument: celestial courtesans are ‘common’ and created by Brahmā for enjoyment, especially of the twice-born—an audacious cosmic framing.

Characters & Entities

• Svayambhū (Brahmā)
• Dwijas (twice-born)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse shows how desire can be justified through appeals to “creation” and custom, underscoring the need for higher dharma-guided restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to a tīrtha-glorification chapter (Tīrthamāhātmya), but no particular site-name appears in this line alone.

What ritualistic prescription is mentioned?

None—this is argumentative dialogue rather than a ritual injunction.