Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

कदाचिद्रक्षतस्तस्य पशूंस्तान्वनभूमिषु । पशुरेको विनिष्क्रांतः स्वयूथात्तृणलोभतः

kadācidrakṣatastasya paśūṃstānvanabhūmiṣu | paśureko viniṣkrāṃtaḥ svayūthāttṛṇalobhataḥ

ایک بار جب وہ جنگل کے علاقے میں اُن جانوروں کی نگہبانی کر رہا تھا تو گھاس کے لالچ میں ایک جانور اپنے ہی ریوڑ سے نکل گیا۔

कदाचित्once / at some time
कदाचित्:
Kriya-Visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
रक्षतःof him (while) guarding
रक्षतः:
Karta (Agent in participial clause/कर्ता)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘तस्य’ इत्यनेन सह—‘while he was guarding’ अर्थे
तस्यof him
तस्य:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
पशून्animals/cattle
पशून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
तान्those
तान्:
Visheshana (Determiner/विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणवत् (निर्देशक)
वनभूमिषुin forest-grounds
वनभूमिषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन-भूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (वनस्य भूमिः)
पशुःan animal
पशुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एकःone
एकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक-विशेषणम्
विनिष्क्रांतःwent out / strayed out
विनिष्क्रांतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+निस्+क्रम् (धातु) → विनिष्क्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः—‘went out’
स्वयूथात्from its own herd
स्वयूथात्:
Apadana (Separation/अपादान)
TypeNoun
Rootस्व-यूथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (स्वं यूथम्)
तृणलोभतःout of greed for grass
तृणलोभतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतृण-लोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु/कारण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तृणस्य लोभः)

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced; not explicit in snippet)

Listener: Dvija audience

Scene: A cow (or beast) breaks away from the herd into dense forest, drawn toward a patch of lush grass; the cowherd is in the distance with the remaining herd; shafts of light suggest destiny guiding the animal toward a hidden sacred spot.

FAQs

Small lapses driven by desire can lead to larger trouble; vigilance is part of one’s dharma in entrusted duties.

This verse continues the introductory episode; the tīrtha itself is not specified in the verse.

None; it narrates the cause of the missing animal.