Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सूत उवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति दीर्घिकाख्या सुशोभना । सरसी लोकविख्याता सर्वपातकनाशनी

Transliteration

sūta uvāca | tathānyāpi ca tatrāsti dīrghikākhyā suśobhanā | sarasī lokavikhyātā sarvapātakanāśanī

Translation

سوت نے کہا: وہاں ایک اور نہایت دلکش جھیل بھی ہے جس کا نام دیرگھِکا ہے۔ وہ دنیا میں مشہور ہے اور ایسا مقدس تالاب ہے جو تمام گناہوں کو مٹا دیتا ہے۔

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Kriyā-viśeṣaṇa
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• अन्या: another
• अन्या: Karta-samānādhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying understood सरसी/दीर्घिका)

• अपि: also
• अपि: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थ-अव्यय (also)

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण; adverbial location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• अस्ति: there is
• अस्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• दीर्घिका-आख्या: named ‘Dīrghikā’
• दीर्घिका-आख्या: Karta-samānādhikaraṇa (qualifier of सरसी)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घिका (प्रातिपदिक) + आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (named ...)

• सु-शोभना: very beautiful
• सु-शोभना: Karta-samānādhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• सरसी: a lake
• सरसी: Karta (कर्ता/Subject of अस्ति)
• Type: Noun
• Root: सरसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लोक-विख्याता: famous in the world
• लोक-विख्याता: Karta-samānādhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + विख्यात (कृदन्त; वि-√ख्या धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• सर्व-पातक-नाशनी: destroyer of all sins
• सर्व-पातक-नाशनी: Karta-samānādhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पातक (प्रातिपदिक) + नाशनी (प्रातिपदिक; √नश्/नाश्-भावक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dīrghikā-sarasī

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages (Śaunaka-led)

Visual Art Cues

Scene: A long, beautiful sacred lake (Dīrghikā) gleaming at dawn; pilgrims descend steps for bathing, with a nearby Śiva shrine and fluttering flags.

Characters & Entities

• Sūta
• Dīrghikā-saras (lake/pond)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography matters in Purāṇic dharma: certain tīrthas are praised as direct supports for purification and renewal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dīrghikā-saras (Dīrghikā lake/pond) located within the Śrīhāṭakeśvara-kṣetra setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly snāna (ritual bathing) as the means of sin-removal, elaborated in the following verses.