Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

तेन प्रोक्ता विरुद्धानि वाक्यानि विविधानि च । एतस्या नास्ति दोषोऽत्र मद्बाणैः पीडिता भृशम्

Transliteration

tena proktā viruddhāni vākyāni vividhāni ca | etasyā nāsti doṣo'tra madbāṇaiḥ pīḍitā bhṛśam

Translation

مجھ سے بہت سے متضاد اور نامناسب کلمات نکل گئے۔ اس میں اس کا کوئی قصور نہیں؛ وہ میرے تیروں سے سخت اذیت میں مبتلا ہوئی ہے۔

Word by Word

• तेन: by him
• तेन: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग/सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• प्रोक्तानि: spoken
• प्रोक्तानि: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र+उच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; वाक्यानि इत्यस्य विशेषण

• विरुद्धानि: contrary, conflicting
• विरुद्धानि: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विरुद्ध (कृदन्त; वि+रुध् धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; वाक्यानि इत्यस्य विशेषण

• वाक्यानि: statements/words
• वाक्यानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• विविधानि: various
• विविधानि: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; वाक्यानि इत्यस्य विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• एतस्याः: of her
• एतस्याः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• दोषः: fault
• दोषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: here/in this matter)

• मत्-बाणैः: by my arrows
• मत्-बाणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मत् (प्रातिपदिक; अस्मद्-सम्बन्ध) + बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (मम बाणैः = by my arrows)

• पीडिता: afflicted, tormented
• पीडिता: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु) → पीडित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; एषा/सा इत्यस्य विशेषण

• भृशम्: greatly
• भृशम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: greatly/excessively)

Speaker

Kāma (Kāmadeva)

Characters & Entities

• Kāma
• arrows of Kāma (mad-bāṇa)
• the woman (etasyāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma distinguishes between the instigator and the afflicted; blame should not be placed on one overpowered by compulsion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha is not named in this verse; it forms part of a broader Tīrthamāhātmya discourse in the Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is specified; the verse argues ethically against assigning guilt to the afflicted.