Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

ब्रह्मा मच्छरनिर्भिन्नः स्वसुतां चकमे ततः । जनयामास तान्विप्रान्वालखिल्यांस्तथाविधान्

Transliteration

brahmā maccharanirbhinnaḥ svasutāṃ cakame tataḥ | janayāmāsa tānviprānvālakhilyāṃstathāvidhān

Translation

میرے تیر سے چھیدا گیا برہما پھر اپنی ہی بیٹی کی خواہش کرنے لگا؛ اور اس کے بعد اس نے والکھلیہ وغیرہ اسی طرح کے برہمن رشیوں کو جنم دیا۔

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मत्: my
• मत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-समासपूर्वपद-रूप (genitive stem ‘my’)

• शर: arrow
• शर: None
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासाङ्ग (compound member)

• निर्भिन्नः: pierced
• निर्भिन्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर् + भिद् (धातु) → निर्भिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘विदारितः/विद्धः’

• स्वसुताम्: his own daughter
• स्वसुताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + सुता (प्रातिपदिक); समासः
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘स्वस्य सुता’

• चकमे: desired / lusted after
• चकमे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; ‘कामयामास/अकामयत्’

• ततः: then
• ततः: None
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरार्थक (then/thereupon)

• जनयामास: generated / produced
• जनयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; ‘जनयति स्म’

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• विप्रान्: brāhmaṇas/sages
• विप्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• वालखिल्यान्: Vālakhilya sages
• वालखिल्यान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वालखिल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ऋषिविशेष-नाम

• तथा: thus
• तथा: None
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/in that manner)

• अविधान्: of such a kind
• अविधान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्—‘तादृशान्’ (of such kind)

Speaker

Kāma (Puṣpaśara)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Kāma narrates Brahmā’s being pierced by desire and the unsettling moment of longing for his daughter, followed by the emergence of tiny ascetic sages (Vālakhilyas) as a paradoxical outcome.

Characters & Entities

• Kāma
• Brahmā
• Vālakhilya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇas depict desire as a destabilizing force; dharma requires vigilance even for the highest authorities.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The line is part of a tīrtha-mahātmya chapter but does not itself identify a particular sacred site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit vrata, dāna, or snāna instruction appears in this verse.