Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

पुत्रो वररुचिर्यस्य बभूव गुणसागरः । सर्वज्ञः सर्वकृत्येषु वेदवेदांगपारगः

Transliteration

putro vararuciryasya babhūva guṇasāgaraḥ | sarvajñaḥ sarvakṛtyeṣu vedavedāṃgapāragaḥ

Translation

اس کا بیٹا وررُچی تھا—فضائل کا سمندر۔ وہ زندگی کے تمام فرائض میں سَروَجْن تھا اور ویدوں کے ساتھ ویدانگوں میں بھی کامل مہارت رکھتا تھا۔

Word by Word

• पुत्रः: the son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: putra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘son’

• वररुचिः: Vararuci
• वररुचिः: Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: vara (प्रातिपदिक) + ruci (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — कर्मधारयः ‘वरः रुचिः’ (excellent splendor); proper name Vararuci

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन — ‘whose/of whom’

• बभूव: became
• बभूव: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: bhū (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — ‘became/was’

• गुणसागरः: an ocean of virtues
• गुणसागरः: Samanaadhikarana (Predicate nominal/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: guṇa (प्रातिपदिक) + sāgara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — कर्मधारयः ‘गुणानां सागरः’ (ocean of virtues)

• सर्वज्ञः: omniscient
• सर्वज्ञः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक) + jña (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — तत्पुरुषः ‘सर्वं जानाति’ (omniscient)

• सर्वकृत्येषु: in all duties
• सर्वकृत्येषु: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक) + kṛtya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन — तत्पुरुषः ‘सर्वेषु कृत्येषु’ (in all duties)

• वेदवेदाङ्गपारगः: versed in the Vedas and Vedāṅgas
• वेदवेदाङ्गपारगः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: veda (प्रातिपदिक) + vedāṅga (प्रातिपदिक) + pāraga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — (बहुपद-तत्पुरुष) ‘वेदेषु वेदाङ्गेषु च पारगः’ (master of Vedas and Vedāṅgas)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A portrait-like depiction of Vararuci as a radiant scholar: seated with palm-leaf manuscripts, a stylus, and Vedic symbols; students or fellow brāhmaṇas nearby, indicating mastery of Veda and Vedāṅgas.

Characters & Entities

• Vararuci
• Veda
• Vedāṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True greatness is measured by virtue and mastery of dharma—learning that serves sacred duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This praise occurs within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya narrative stream in Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; the verse extols Vedic and Vedāṅga competence in all rites.