Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

यावन्न त्यजसि व्यक्तं मम सापत्न्यतां गताम् । तथा नित्यं प्रणामं त्वं करोषि वृषभध्वज

Transliteration

yāvanna tyajasi vyaktaṃ mama sāpatnyatāṃ gatām | tathā nityaṃ praṇāmaṃ tvaṃ karoṣi vṛṣabhadhvaja

Translation

“جب تک تم صاف طور پر اُس کو ترک نہیں کرتے جو میری سوتن بن چکی ہے (رقابت)، اور جب تک تم روزانہ سجدۂ تعظیم کرتے رہتے ہو، اے علمِ گاؤ بردار!”

Word by Word

• यावत्: as long as
• यावत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
• Form: अवधिवाचक-अव्यय (correlative: as long as)

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• त्यजसि: you abandon
• त्यजसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• व्यक्तम्: clearly
• व्यक्तम्: Prakara (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: व्यक्त (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative: clearly)

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन

• सापत्न्यताम्: co-wife-hood / rivalry of co-wives
• सापत्न्यताम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सापत्न्यता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• गताम्: attained/entered into
• गताम्: Karman (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (gone/attained)

• तथा: and also/so
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus/so)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial: always)

• प्रणामम्: salutation
• प्रणामम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रणाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन

• करोषि: you do/make
• करोषि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• वृषभध्वज: O bull-bannered one (Śiva)
• वृषभध्वज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वृषभः ध्वजः यस्य)

Speaker

Devī (Pārvatī/Girijā)

Visual Art Cues

Scene: Devī, pained yet firm, sets conditions: until Śiva abandons the ‘co-wife’ situation and stops daily obeisance, reconciliation is withheld; Śiva stands as Vṛṣabhadhvaja, attentive.

Characters & Entities

• Devī (Pārvatī)
• Śiva (Vṛṣabhadhvaja)
• Gaṅgā (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives use relational tension to point toward dharmic correction—removing causes of conflict and restoring right conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named here; the verse continues a dialogue within a tīrthamāhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (daily obeisance) is referenced as a repeated act, though the verse frames it as part of the dispute rather than a standalone injunction.