Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ताभ्यां कुण्डद्वयं तत्र संतिष्ठति सुशोभनम् । यत्र स्नाता नरा यांति लोकांस्तांश्च महोदयान्

Transliteration

tābhyāṃ kuṇḍadvayaṃ tatra saṃtiṣṭhati suśobhanam | yatra snātā narā yāṃti lokāṃstāṃśca mahodayān

Translation

ان دونوں (عورتوں) سے وہاں دو کنڈوں کی نہایت حسین جوڑی قائم ہے؛ جہاں غسل کرکے لوگ عظیم رفعت اور فراوانی والے عوالم کو پہنچتے ہیں۔

Word by Word

• ताभ्याम्: by/with those two (women)
• ताभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), द्विवचन; सर्वनाम (fem. instr. du.)

• कुण्डद्वयम्: a pair of ponds
• कुण्डद्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः (द्वे कुण्डे); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• संतिष्ठति: stands / exists
• संतिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्ग: सम्; (stands/exists)

• सुशोभनम्: very beautiful
• सुशोभनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (सु-शोभनम् = अतिशयेन शोभनम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies कुण्डद्वयम्)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-देशवाचक-अव्यय (relative locative adverb: where)

• स्नाताः: having bathed
• स्नाताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्नात (कृदन्त; √स्ना धातु)
• Form: भूतकृत्-प्रत्ययान्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; past participle used predicatively (having bathed)

• नराः: men / people
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• यान्ति: go
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• लोकान्: worlds
• लोकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम-विशेषण (those)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• महोदयान्: of great prosperity / great rise
• महोदयान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (महान् उदयः यस्य/ये); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifies लोकान्)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kuṇḍa-dvaya (pair of sacred ponds)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Two adjacent stepped ponds gleam in sunlight; pilgrims descend the ghats to bathe, while subtle celestial imagery suggests ascent to higher lokas.

Characters & Entities

• Kuṇḍa (sacred pond)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snana is celebrated as a dharmic act that elevates one’s destiny toward auspicious realms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A pair of kuṇḍas associated with Maitreyī and Kātyāyanī, within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya (Adhyāya 130).

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in the two kuṇḍas.