Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं पापनाशनम् । अचलेश्वरदेवस्य तस्मिन्क्षेत्रे निवासिनः

Transliteration

etadvaḥ sarvamākhyātamākhyānaṃ pāpanāśanam | acaleśvaradevasya tasminkṣetre nivāsinaḥ

Translation

یوں میں نے تمہیں یہ سارا بیان سنایا جو گناہوں کو مٹانے والا ہے—اس کشتَر میں بسنے والے بھگوان اَچلیشور اور وہاں کے رہنے والوں کے بارے میں۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म) (object of ākhyātam)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम

• वः: to you (all)
• वः: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, चतुर्थी/षष्ठी-विभक्ति (Dative/Genitive), बहुवचन; अत्र सम्प्रदानार्थे (to you)

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: Karma (कर्म) (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier of एतत्)

• आख्यातम्: has been narrated
• आख्यातम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (it has been told)

• आख्यानम्: narrative, account
• आख्यानम्: Karma (कर्म) / Apposition
• Type: Noun
• Root: आख्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; apposition to एतत्

• पापनाशनम्: destroyer of sins
• पापनाशनम्: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप-नाशन (प्रातिपदिक; घटक: पाप + नाशन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (“sin-destroying”), विशेषण (of आख्यानम्)

• अचलेश्वरदेवस्य: of the god Acaleśvara
• अचलेश्वरदेवस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अचल-ईश्वर-देव (प्रातिपदिक; घटक: अचल + ईश्वर + देव)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण) (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (of क्षेत्रे)

• क्षेत्रे: in the sacred field/region
• क्षेत्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• निवासिनः: residents/dwellers
• निवासिनः: Karta (कर्ता) (implied: “(are) residents”)
• Type: Noun
• Root: नि-वस् (धातु) + इनि (कृदन्त-प्रत्यय) → निवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृवाचक-नाम (agent noun: “dwellers/residents”)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Acaleśvara kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvāija-sattamāḥ / Śaunaka and sages (typical Naimiṣāraṇya frame; not explicit in this verse)

Visual Art Cues

Scene: A sage-narrator concludes the account, addressing listeners; behind him a serene vision of Acaleśvara shrine and the peaceful kṣetra-dwellers, suggesting sin-destruction through hearing.

Characters & Entities

• Acaleśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing and preserving tīrtha-māhātmya is itself a purifier; the story functions as pāpa-nāśana through remembrance of the kṣetra and its deity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Acaleśvara-kṣetra (the sacred region of Lord Acaleśvara), including its resident community’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit śravaṇa (listening) to the māhātmya as a sin-destroying act; no detailed rite is specified.