Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

तस्मादत्रैव कुंडे च मंत्रान्सारस्वताञ्छुभान् । वेदोक्तान्क्षेपयिष्यामि स्वयमेव द्विजोत्तम

Transliteration

tasmādatraiva kuṃḍe ca maṃtrānsārasvatāñchubhān | vedoktānkṣepayiṣyāmi svayameva dvijottama

Translation

“پس اسی کنڈ میں، اے دِوِجوں میں افضل، میں خود تم میں سرسوتی سے جنمے ہوئے مبارک منتر—جو وید میں کہے گئے ہیں—وديعہ کر دوں گا۔”

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (Ablative), एकवचन; हेतुवाचक (reason)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• एव: indeed; right here
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• कुण्डे: in the pit; in the fire-pit
• कुण्डे: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• मन्त्रान्: mantras
• मन्त्रान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), बहुवचन (Plural)

• सारस्वतान्: Sarasvatī-related
• सारस्वतान्: Karman (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सारस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (of ‘मन्त्रान्’)

• शुभान्: auspicious
• शुभान्: Karman (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (of ‘मन्त्रान्’)

• वेदोक्तान्: prescribed in the Vedas
• वेदोक्तान्: Karman (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेदोक्त (प्रातिपदिक: वेद + उक्त)
• Form: क्त-भूतकृदन्त (‘said’); पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (of ‘मन्त्रान्’)

• क्षेपयिष्यामि: I will cast/throw (in)
• क्षेपयिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: णिजन्त (causative); लृट्-लकार (Future); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• स्वयम्: myself; personally
• स्वयम्: Karta (Agent-emphasis/कर्ता)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (reflexive adverb)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• द्विजोत्तम: O best of the twice-born
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विजोत्तम (प्रातिपदिक: द्विज + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speaker

Bhāskara (Sūrya)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: At the edge of a sacred pool, Bhāskara initiates Yājñavalkya: luminous syllables (mantra-akṣaras) appear like golden swans or sparks rising from the water and entering the sage’s heart/ear, symbolizing śruti infusion.

Characters & Entities

• Bhāskara/Sūrya
• Sarasvatī
• Veda
• kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are not only for merit but also for transmission of knowledge; divine grace can bestow mantra and learning directly.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A specific kuṇḍa (sacred pool) within the Hāṭakeśvara-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra-bestowal associated with the kuṇḍa; the verse anticipates a purificatory bath and subsequent recitation (expanded in the next verse).