Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

यथा तथा प्रवक्ष्यामि श्रोतव्यं सुसमाहितैः । यया स भूपतिर्जातो दशार्णाधिपतेः सुता

Transliteration

yathā tathā pravakṣyāmi śrotavyaṃ susamāhitaiḥ | yayā sa bhūpatirjāto daśārṇādhipateḥ sutā

Translation

جس طرح بھی یہ واقعہ ہوا، میں ویسے ہی بیان کروں گا—تم ثابت اور یکسو دلوں سے سنو—کہ دشارن کے حاکم کی بیٹی سے وہ بادشاہ کیسے پیدا ہوا۔

Word by Word

• यथा: as
• यथा: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: ‘as/how’)

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: ‘so/thus’)

• प्रवक्ष्यामि: I will tell
• प्रवक्ष्यामि: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्/Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; √वच् (to speak) with प्र-

• श्रोतव्यम्: to be listened to
• श्रोतव्यम्: Karma (What should be heard/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) → श्रोतव्य (कृदन्त, तव्यत्)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: ‘to be heard’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय/आज्ञार्थ

• सुसमाहितैः: by well-attentive (listeners)
• सुसमाहितैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + सम्-आ-धा (धातु) → समाहित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) विशेषण, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन, पुल्लिङ्ग/नपुंसक (सामान्यतः पुल्लिङ्ग); ‘समाहित’ = collected/attentive

• यया: by whom/whereby
• यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (यया = ‘by whom/whereby’)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भूपतिः: king
• भूपतिः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘भूमेः पति’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जातः: was born/became
• जातः: Karta (Predicate/कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; √जन् (to be born/become)

• दशार्णाधिपतेः: of the lord of Daśārṇa
• दशार्णाधिपतेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दशार्ण (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘दशार्णानाम् अधिपतिः’), पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सुता: daughter
• सुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual; within Tīrthamāhātmya narration, likely Sūta/Lomaharṣaṇa continuing the account)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇāḥ/śrotāraḥ

Visual Art Cues

Scene: Kathā-vācakaḥ (ṛṣi/paurāṇika) śrotṝn prati ‘yathā tathā’ iti prastauti; pṛṣṭhataḥ tīrtha-yātrā-saṅketaḥ; Daśārṇa-rāja-kanyāyāḥ janma-kathāyāḥ sūcanā.

Characters & Entities

• Daśārṇa (region)
• Daśārṇādhipati (ruler of Daśārṇa)
• a king (unnamed here)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred place-māhātmya is often grounded in lineage and divine causality; attentive listening itself is treated as a meritorious act.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The wider passage belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra/Aṭeśvara context within the Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces a narrative explanation (utpatti-kathā).