Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । कस्मात्तस्य कृतं नाम एतच्चाऽट इति स्मृतम् । अन्वयेन परित्यक्तं तस्मात्कीर्तय सूतज

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | kasmāttasya kṛtaṃ nāma etaccā'ṭa iti smṛtam | anvayena parityaktaṃ tasmātkīrtaya sūtaja

Translation

رشیوں نے کہا: “کس سبب سے اس کا یہ نام رکھا گیا، اور وہ ‘اَٹا’ کے نام سے کیوں یاد کیا جاتا ہے؟ چونکہ یہ معمول کے نسبی نام رکھنے کے طریقے سے ہٹ کر ہے، اس لیے بتائیے، اے سوت کے فرزند۔”

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• कस्मात्: from what cause/why
• कस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; प्रश्नार्थक-सर्वनाम

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• कृतम्: made, assigned
• कृतम्: Kriya/Predicate (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP: made)

• नाम: name
• नाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; निर्देश-सर्वनाम

• च: and
• च: Avyaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• अट: Aṭa
• अट: Karma (Name-apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; नाम (proper name)

• इति: thus
• इति: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उद्धरणार्थकः (quotative particle)

• स्मृतम्: is known/remembered
• स्मृतम्: Kriya/Predicate (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP: remembered/called)

• अन्वयेन: by lineage/connection
• अन्वयेन: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्वय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• परित्यक्तम्: abandoned
• परित्यक्तम्: Kriya/Predicate (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: परि+त्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP: abandoned)

• तस्मात्: therefore/from that reason
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्

• कीर्तय: tell/relate
• कीर्तय: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (णिजन्त-धातु; √कीर्त्/कीर्ति)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः (2nd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सूतज: O son of the sūta
• सूतज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (सूतस्य जः = son of the sūta)

Speaker

Ṛṣayaḥ (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aṭeśvara (topic of inquiry)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta (respondent)

Visual Art Cues

Scene: Forest hermitage assembly: sages seated in a semicircle, hands in añjali, questioning the sūta; behind them a riverbank or grove; a small iconographic inset of Aṭeśvara to indicate the topic.

Characters & Entities

• Ṛṣayaḥ
• Sūtaja (Sūta)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic teaching proceeds through inquiry: sincere questions open the way for the revelation of sacred history and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of the lead-in to the tirtha’s legend (māhātmya); the site’s sanctity is explained through the name-story that follows.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative question seeking the reason behind a name.