Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

अटेश्वरैति ख्यातो येन देवोऽत्र निर्मितः । सुभक्त्या येन दृष्टेन वंशोच्छित्तिर्न जायते

Transliteration

aṭeśvaraiti khyāto yena devo'tra nirmitaḥ | subhaktyā yena dṛṣṭena vaṃśocchittirna jāyate

Translation

یہیں اس نے ایک دیوتا کی پرتیِشٹھا کی جو ‘اَٹیشور’ کے نام سے مشہور ہے؛ اور جو اسے خالص بھکتی سے درشن کرے، اس کی نسل کا انقطاع نہیں ہوتا۔

Word by Word

• अटेश्वर: Aṭeśvara (Lord Aṭa)
• अटेश्वर: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अट + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; तत्पुरुषः (अटस्य ईश्वरः)

• इति: thus
• इति: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उद्धरण/नामनिर्देशार्थकः (quotative particle)

• ख्यातः: is renowned/called
• ख्यातः: Kriya/Predicate (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: ख्यात (ख्यै/ख्याति-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP)

• येन: by whom
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्ययः (relative pronoun)

• देवः: a deity (god)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (here)

• निर्मितः: constructed/established
• निर्मितः: Kriya/Predicate (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: निर्+मा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP: made/constructed)

• सुभक्त्या: with great devotion
• सुभक्त्या: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सु + भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• येन: by whom/through whom
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• दृष्टेन: by (his) being seen / upon seeing
• दृष्टेन: Karana (Cause/करण)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP: seen)

• वंशोच्छित्तिः: extinction of lineage
• वंशोच्छित्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वंश + उच्छित्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; तत्पुरुषः (वंशस्य उच्छित्तिः)

• न: not
• न: Avyaya (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः (negation particle)

• जायते: arises/occurs
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aṭeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: King Aṭa performing liṅga-pratiṣṭhā: a newly installed Śiva-liṅga on a pedestal, abhiṣeka with water and milk, brāhmaṇas chanting, lamps and bilva leaves; a subtle symbolic family tree flourishing behind to indicate ‘vaṃśa’ continuity.

Characters & Entities

• Aṭeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional darśana of a sacred Śaiva manifestation is presented as a powerful protector of family continuity and auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Aṭeśvara—an established deity at this tirtha-location within Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (reverent viewing) with sincere bhakti is the implied practice; no further rite is specified in this verse.