Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

ततः पुत्राः समुत्पन्नास्तेजोवीर्यसमन्विताः । क्षेत्रजा भूमिपालानां संजाताश्च महीक्षितः

Transliteration

tataḥ putrāḥ samutpannāstejovīryasamanvitāḥ | kṣetrajā bhūmipālānāṃ saṃjātāśca mahīkṣitaḥ

Translation

تب ایسے بیٹے پیدا ہوئے جو نورِ جلال اور شجاعت سے آراستہ تھے۔ زمین کے محافظوں کے “کھیت” میں جنم لینے والے وہ کشتریہ (کشیترج) فرزند آگے چل کر ملک کے بادشاہ بنے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Temporal link (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरम् (then)

• पुत्राः: sons
• पुत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• समुत्पन्नाः: were born, arose
• समुत्पन्नाः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-√पद्/√पन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; पुत्राः इत्यस्य विशेषणम्

• तेजः: splendor, energy
• तेजः: Compound member
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासपूर्वपद)

• वीर्य: strength, potency
• वीर्य: Compound member
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासपूर्वपद)

• समन्विताः: endowed (with)
• समन्विताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-अनु-√इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; पुत्राः इत्यस्य विशेषणम्

• तेजोवीर्यसमन्विताः: endowed with splendor and strength
• तेजोवीर्यसमन्विताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तेजस् + वीर्य + समन्वित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (तेजसा वीर्येण च समन्विताः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासरूपेण विशेषणम्

• क्षेत्रजाः: field-born (sons begotten through another)
• क्षेत्रजाः: Karta-samānādhikaraṇa (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (क्षेत्रात् जाताः/क्षेत्रे जाताः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; पुत्राणां विशेषणम्

• भूमिपालानाम्: of kings (protectors of the earth)
• भूमिपालानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (भूमेः पालाः); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• संजाताः: were born, came into being
• संजाताः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Verb
• Root: सम्-√जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; पुत्राः इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• महीक्षितः: earth-rulers, kings
• महीक्षितः: Karta-samānādhikaraṇa (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + क्षित्/क्षि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (महीं क्षितः/पालयति इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (वेदिक/काव्ये बहुवचनरूपेण 'kings'); भूमिपालानाम् इत्यस्य समानााधिकरणम्

Speaker

Unspecified narrator within Tīrthamāhātmya

Visual Art Cues

Scene: Newborn princes, radiant and strong, are presented; elders bless them; the realm’s banners rise again, symbolizing the return of protection and order.

Characters & Entities

• Bhūmipālas (kings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even after societal rupture, dharmically framed means are portrayed as restoring capable leadership for the protection of the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader narrative supports the glory of a tīrtha that enables such restoration; the named site appears shortly as Vāsiṣṭha Kuṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed in this verse; it states the result (birth of worthy sons).