Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 91

Devanagari script

परिग्रहः कृतोऽस्माभिः केवलं पृथिवीपते । न च किंचित्फलं जातं वृत्तिजं नः पुरोद्भवम्

Transliteration

parigrahaḥ kṛto'smābhiḥ kevalaṃ pṛthivīpate | na ca kiṃcitphalaṃ jātaṃ vṛttijaṃ naḥ purodbhavam

Translation

“اے زمین کے مالک! ہم نے یہ پرِگ्रह (عطیہ قبول کرنا) محض نام کے لیے کیا تھا۔ مگر کوئی پھل پیدا نہ ہوا؛ شہر سے وابستہ اس وظیفے سے ہمیں روزی نہ ملی۔”

Word by Word

• परिग्रहः: acceptance/receiving (of gifts)
• परिग्रहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• कृतः: has been done
• कृतः: Kriya (predicate participle)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सहायक-क्रियापद-भाव (done/made)

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Karana/Karta (agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• केवलम्: only
• केवलम्: Kriya-viseshana (limiter)
• Type: Indeclinable
• Root: केवलम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेषणार्थे (only/merely)

• पृथिवी-पते: O lord of the earth (king)
• पृथिवी-पते: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष (पृथिव्याः पतिः)

• न: not
• न: Sambandha (negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• च: and
• च: Sambandha (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (and)

• किंचित्-फलम्: any (even a little) result
• किंचित्-फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किंचित् (अव्यय/सर्वनाम) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समास: कर्मधारय (किंचित् = अल्पम्; अल्पं फलम्)

• जातम्: has arisen
• जातम्: Kriya (predicate participle)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अर्थ: उत्पन्नम् (arisen)

• वृत्ति-जम्: arising from (our) livelihood/means
• वृत्ति-जम्: Karta (as qualifier of फलम्)
• Type: Adjective
• Root: वृत्ति (प्रातिपदिक) + ज (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समास: पञ्चमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ (वृत्तितः/वृत्तेः जातम् = arising from livelihood/means)

• नः: our
• नः: Sambandha (possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; एन्क्लिटिक रूप

• पुरः-उद्भवम्: previously produced (as before)
• पुरः-उद्भवम्: Karta (apposition/qualifier of फलम्)
• Type: Noun
• Root: पुरः (अव्यय/उपसर्गसदृश) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अव्ययीभाव: पुरः (पूर्वम्) + उद्भवम् = पूर्वोद्भवम् (former/previously arisen)

Speaker

Brāhmaṇas (petitioners from Gartā-tīrtha)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gartā-tīrtha (contextual)

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas address Satyasaṃdha: one holds a deed or palm-leaf record; their faces show frustration and sorrow. The setting suggests a civic granary or revenue office near the tīrtha, emphasizing ‘grant without yield’.

Characters & Entities

• Satyasaṃdha
• brāhmaṇas
• pura (city)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity must be effective, not merely symbolic; dharma is fulfilled when recipients can truly sustain righteous living.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The petition arises within the Gartā-tīrtha milieu of Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual; it concerns the practical fruition (phala) of a grant meant to support livelihood.