Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

ततो भग्नं बलं दृष्ट्वा महिषः क्रोधमूर्छितः । तामुवाच क्रुधा देवीं वचनैः परुषाक्षरैः

tato bhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā mahiṣaḥ krodhamūrchitaḥ | tāmuvāca krudhā devīṃ vacanaiḥ paruṣākṣaraiḥ

پھر اپنی فوج کو ٹوٹا ہوا دیکھ کر مہیش، غضب سے بے خود ہو گیا۔ اس نے غصّے میں دیوی کو سخت اور چبھتے ہوئے الفاظ میں مخاطب کیا۔

tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb): 'thereupon/then'
bhagnambroken, routed
bhagnam:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootbhagna (कृदन्त; √bhañj भञ्ज्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — 'broken/defeated' (agreeing with बलम्)
balamarmy, force
balam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (object of दृष्ट्वा)
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive): 'having seen'
mahiṣaḥthe buffalo(-demon)
mahiṣaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmahiṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
krodha-mūrchitaḥovercome by anger
krodha-mūrchitaḥ:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootkrodha (प्रातिपदिक) + mūrchita (कृदन्त; √mūrch मूर्छ्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-समासार्थ: 'by/with anger' + 'fainted/overpowered' → 'overcome by anger'
tāmher
tām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (object of उवाच)
uvācasaid, spoke
uvāca:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच्)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन; 'said/spoke'
krudhāangrily
krudhā:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkrudhā (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (instrumental-usage adverb): 'in anger/angrily'
devīmthe goddess
devīm:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (apposition to ताम्)
vacanaiḥwith words
vacanaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (instrument: 'with words')
paruṣa-akṣaraiḥwith harsh syllables/words
paruṣa-akṣaraiḥ:
Karana (Instrument-qualifier/करणविशेषण)
TypeAdjective
Rootparuṣa (प्रातिपदिक) + akṣara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; कर्मधारय: 'harsh' + 'syllables/letters' → 'harsh-syllabled' (qualifying vacanaiḥ)

Narrator (contextual Purāṇic narrator)

Type: kshetra

Scene: Mahīṣa, seeing his forces shattered, turns toward the Goddess with a face contorted by rage, speaking harshly amid a battlefield strewn with broken weapons and fleeing troops.

M
Mahiṣa
D
Devī

FAQs

When ego is wounded, adharma expresses itself as abusive speech; such anger is a sign of inner defeat.

Not specified in this verse; it functions as part of a larger tīrtha-centered narrative.

None.