Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

ततः सर्वं समालोक्य ताप्यमानं महोरगैः । तत्स्थानं स्वजनैर्मुक्तं दुःखेन महतान्वितैः

tataḥ sarvaṃ samālokya tāpyamānaṃ mahoragaiḥ | tatsthānaṃ svajanairmuktaṃ duḥkhena mahatānvitaiḥ

پھر جب اس نے دیکھا کہ مہانگ ہر طرف عذاب پہنچا رہے ہیں تو اس مقام کے لوگ بڑے رنج میں ڈوب کر اسے چھوڑ گئے۔

ततःthen
ततः:
Time/Sequence (काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक-अव्यय (adverb: ‘then/from there’)
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
समालोक्यhaving observed
समालोक्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम् + आलोक् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): ‘having seen’
ताप्यमानम्being tormented
ताप्यमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु)
Formवर्तमान-कर्मणि-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘being tormented/heated’
महोरगैःby great serpents
महोरगैः:
Karana/Agent in passive (करण/कर्तृ-भाव)
TypeNoun
Rootमहोरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
तत्स्थानम्that place
तत्स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तस्य स्थानम्)
स्वजनैःby her own people/kinsmen
स्वजनैः:
Karana/Agent in passive (करण/कर्तृ-भाव)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; तत्पुरुष (स्वस्य जनाः)
मुक्तम्abandoned
मुक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘abandoned/released’
दुःखेनwith sorrow
दुःखेन:
Hetu/Instrument (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
महतान्वितैःby those accompanied with great (grief)
महतान्वितैः:
Karana/Agent in passive (करण/कर्तृ-भाव)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; तत्पुरुष (महत्या/महता अन्वित)

Narrator (contextual; within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya discourse)

Type: kshetra

Scene: Villagers with bundles and family members depart a serpent-tormented settlement; serpents appear in streets/fields; faces show grief and exhaustion; emptying houses and silent shrines.

M
mahā-uraga (great serpents)
I
inhabitants (svajanāḥ)

FAQs

When a place falls into affliction, collective dharmic stability breaks; protection follows righteousness and right conduct.

The verse indicates a locale impacted by serpents, but does not specify the tīrtha name in this excerpt.

None stated.