Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

श्रीभगवानुवाच । गरं विषमिति प्रोक्तं न तत्रास्ति च सांप्रतम् । मत्प्रसादात्त्वया ह्येतदुच्चार्यं ब्राह्मणोत्तम

Transliteration

śrībhagavānuvāca | garaṃ viṣamiti proktaṃ na tatrāsti ca sāṃpratam | matprasādāttvayā hyetaduccāryaṃ brāhmaṇottama

Translation

شری بھگوان نے کہا: جسے 'گر' یعنی زہر کہا جاتا ہے، وہ اب وہاں نہیں رہے گا۔ اے بہترین برہمن، میرے فضل سے تمہیں یہ ادا کرنا چاہیے۔

Word by Word

• श्रीभगवान्: the Blessed Lord
• श्रीभगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + भगवान् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (श्रीमान् भगवान्)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• गरम्: poison
• गरम्: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र ‘विषम्’ इत्यस्य समानााधिकरण (poison)

• विषम्: poison
• विषम्: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (उद्धरण-अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थ-निपात (quotative particle)

• प्रोक्तम्: is said/called
• प्रोक्तम्: Kriyā (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘(इदं) प्रोक्तम्’ = has been said/called

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (देश-अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)

• अस्ति: exists/is
• अस्ति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (समुच्चय-अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• साम्प्रतम्: at present
• साम्प्रतम्: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रत (प्रातिपदिक/अव्ययप्राय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (now/at present)

• मत्प्रसादात्: from my grace
• मत्प्रसादात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मत् (अस्मद्-षष्ठी-रूप) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मम प्रसादः) + पञ्चमी (from my grace)

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात-अव्यय)
• Form: अवधारण/हेतुवाचक-निपात (indeed/for)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘उच्चार्यम्’ इत्यस्य विषयः

• उच्चार्यम्: to be uttered
• उच्चार्यम्: Vidhi (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: उद् + चर् (धातु) + ण्यत् (कृदन्त)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (gerundive/future passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘उच्चार्यम्’ = to be uttered/should be pronounced

• ब्राह्मणोत्तम: O best of Brahmins
• ब्राह्मणोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्राह्मणानाम् उत्तमः)

Speaker

Śrī Bhagavān

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nagara (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇottama (addressed)

Visual Art Cues

Scene: The Blessed Lord declares poison will not remain; a brahmin-foremost is authorized to utter the protective formula, with a visible shift from menace to calm.

Characters & Entities

• Śrī Bhagavān
• brāhmaṇottama
• gara/viṣa (poison)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mantra efficacy is grounded in divine grace and rightful agency—authorized recitation becomes a vehicle of protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The statement “there, now” points to the chapter’s tīrtha locale where poison is to be neutralized through the Lord’s empowerment.

What ritualistic prescription is mentioned?

Uccāraṇa (formal utterance/recitation) of the revealed formula by the designated brāhmaṇa, empowered by divine grace.