Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे राजा स तान्प्राप्तान्द्विजोत्तमान् । श्रुत्वा भक्ति समायुक्तः प्रणामार्थमुपागतः

Transliteration

etasminnaṃtare rājā sa tānprāptāndvijottamān | śrutvā bhakti samāyuktaḥ praṇāmārthamupāgataḥ

Translation

اسی اثنا میں بادشاہ نے جب اُن برگزیدہ برہمنوں کے پہنچنے کی خبر سنی تو وہ عقیدت سے بھر کر اُنہیں سجدۂ تعظیم کرنے کے لیے آگے آیا۔

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• अन्तरे: in the interval
• अन्तरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; सर्वनाम

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), बहुवचनम्; सर्वनाम

• प्राप्तान्: arrived/come
• प्राप्तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘तान्’ इति विशेषणम्

• द्विजोत्तमान्: the best of the twice-born (brahmins)
• द्विजोत्तमान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समासः (द्विजानाम् उत्तमाः); पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund)

• भक्तिसमायुक्तः: endowed with devotion
• भक्तिसमायुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भक्ति + सम्-आ-युक्त (युज् धातु, क्त)
• Form: तत्पुरुष-समासः (भक्त्या समायुक्तः); भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘राजा/सः’ इति विशेषणम्

• प्रणामार्थम्: for the purpose of salutation
• प्रणामार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: प्रणाम + अर्थ (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समासः (प्रणामस्य अर्थः); पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रयोजनार्थे (purpose)

• उपागतः: came/approached
• उपागतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; परस्मैपदी-धातोः; मुख्यक्रियासमानार्थकः ‘आगतः’

Speaker

Sūta (continued narration from 113.1)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A king, hearing of the arrival of eminent brāhmaṇas, steps forward with devotion to bow—court attendants behind, the brāhmaṇas calm and radiant, suggesting a tīrtha setting.

Characters & Entities

• King (unnamed in excerpt)
• Dvijottamas (brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility and reverence toward the wise are marks of righteous rulership and devotional culture.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing narrative remains within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya section of the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (salutation) to brāhmaṇas/saints as a dharmic act; no formal rite specified.