Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

यमलिंगं च दुष्कर्णे कपाली करवीरके । जागेश्वरे त्रिशूली च श्रीशैले त्रिपुरांतकम्

Transliteration

yamaliṃgaṃ ca duṣkarṇe kapālī karavīrake | jāgeśvare triśūlī ca śrīśaile tripurāṃtakam

Translation

دُشکرن میں وہ ‘یملِنگ’ کے روپ میں معبود ہیں؛ کر ویرک میں ‘کپالی’—کھوپڑی بردار۔ جاگیشور میں وہ ‘تریشولی’—ترشول تھامنے والے ہیں، اور شری شیل میں ‘تری پورانتک’—تری پورہ کے ہلاک کرنے والے۔

Word by Word

• यमलिङ्गम्: Yamaliṅga (twin/paired liṅga; name)
• यमलिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यमल + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; कर्मधारय (यमलं लिङ्गम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• दुष्कर्णे: at Duṣkarṇa
• दुष्कर्णे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दुष् + कर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय (दुष्टः कर्णः/दुष्कर्णः) स्थाननाम

• कपाली: Kapālī (skull-bearer; Śiva)
• कपाली: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (पाठानुसार कर्मरूपेण), एकवचन; -इन्-प्रातिपदिक

• करवीरके: at Karavīraka
• करवीरके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: करवीरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• जागेश्वरे: at Jāgeśvara
• जागेश्वरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जाग + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जागस्य ईश्वरः) नामरूपेण

• त्रिशूली: Triśūlī (trident-bearer)
• त्रिशूली: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि + शूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (कर्मरूपेण), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (त्रिशूलं अस्ति यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• श्रीशैले: at Śrīśaila
• श्रीशैले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष (श्रीमान् शैलः/श्रीशैलः) स्थाननाम

• त्रिपुरान्तकम्: Tripurāntaka (destroyer of Tripura)
• त्रिपुरान्तकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर + अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (त्रिपुरस्य अन्तकः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Duṣkarṇa (Yamaliṅga); Karavīraka (Kapālī); Jāgeśvara (Triśūlī); Śrīśaila (Tripurāntaka)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dynamic sequence: at Duṣkarṇa a mysterious twin-liṅga (Yamaliṅga) under stormy sky; at Karavīraka Śiva as Kapālī with skull-bowl and ash, surrounded by cremation-ground symbolism; at Jāgeśvara Śiva as Triśūlī holding trident amid Himalayan deodars; at Śrīśaila Tripurāntaka aiming the cosmic arrow, Tripura’s three cities aflame in the distance, yet devotees sheltered in a calm foreground.

Characters & Entities

• Śiva
• Duṣkarṇa
• Karavīraka
• Jāgeśvara
• Śrīśaila
• Yamaliṅga
• Kapālī
• Triśūlī
• Tripurāntaka
• Tripura

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrthas recall Śiva’s protective power against evil (Tripurāntaka) and his renunciate symbolism (Kapālī), inspiring fearlessness and detachment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Duṣkarṇa, Karavīraka, Jāgeśvara, and Śrīśaila.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse primarily identifies how Śiva is to be invoked at each site.