Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

मुचुकुन्दस्य राजर्षेस्तथान्यल्लिंग मुत्तमम् । तत्र लोपं गतं विप्राः सगरस्य तु भूपतेः

Transliteration

mucukundasya rājarṣestathānyalliṃga muttamam | tatra lopaṃ gataṃ viprāḥ sagarasya tu bhūpateḥ

Translation

اور راجرشی مچوکُند کا وہ اعلیٰ لِنگ بھی، اور اسی طرح راجا سَگَر کا (لِنگ) بھی—وہاں، اے وِپرو! پردۂ خفا میں چلا گیا۔

Word by Word

• मुचुकुन्दस्य: of Mucukunda
• मुचुकुन्दस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुचुकुन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• राजर्षेः: of the royal sage
• राजर्षेः: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (likewise)

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; विशेषण (लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन

• उत्तमम्: excellent, best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; विशेषण (लिङ्गम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• लोपम्: disappearance
• लोपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• गतम्: gone, lapsed
• गतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; विशेषण (लिङ्गम्/तीर्थम् implied)

• विप्राः: O brāhmaṇas
• विप्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; सम्बोधनार्थे (address)

• सगरस्य: of Sagara
• सगरस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सगर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: but/indeed)

• भूपतेः: of the king
• भूपतेः: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ

Visual Art Cues

Scene: Two ancient, partially overgrown liṅga-shrines near a tīrtha: one attributed to Mucukunda, one to Sagara; broken steps, banyan roots, yet a faint aura; brāhmaṇas/pilgrims rediscover and cleanse the sanctum.

Characters & Entities

• Mucukunda
• Sagara
• liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even royal foundations can become hidden with time; the Purāṇa preserves memory so devotion can be renewed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Liṅgas associated with Mucukunda and Sagara within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a historical-sacred listing.