Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

तस्य देवस्य तच्छ्रुत्वा वाक्यं ता मातरस्तदा । प्रहृष्टास्तत्परित्यज्य स्थानं स्कन्दविनिर्मितम्

Transliteration

tasya devasya tacchrutvā vākyaṃ tā mātarastadā | prahṛṣṭāstatparityajya sthānaṃ skandavinirmitam

Translation

اُس دیوتا کا کلام سن کر وہ ماترائیں اُس وقت نہایت مسرور ہوئیں۔ پھر اس مقام کو، جو اسکند نے بنایا تھا، چھوڑ کر وہ روانہ ہو گئیں۔

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन

• देवस्य: of the god
• देवस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म-रूपेण (श्रुत्वा)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (Adverbial participle/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः श्रु (शृणोति)

• वाक्यम्: statement, words
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्-सम्बन्धि

• ताः: they (fem.)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मातरः: mothers
• मातरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• प्रहृष्टाः: delighted
• प्रहृष्टाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र+हृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; भावे/स्थितिवाचक विशेषणम् (ताः)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म-रूपेण (परित्यज्य)

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Kriya (Adverbial participle/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि+त्यज् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः त्यज् (त्यजति) उपसर्गः परि-

• स्थानम्: place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्कन्द-विनिर्मितम्: made by Skanda
• स्कन्द-विनिर्मितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक) + विनिर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (स्थानम्); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (स्कन्देन विनिर्मितम्)

Speaker

Sūta (deduced: Sūta narrating to the ṛṣis in Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Skanda-vinirmita-sthāna (source-seat of the Mothers)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ (implied continuing audience)

Visual Art Cues

Scene: The Mothers, delighted upon hearing the deity’s words, depart from the place fashioned by Skanda to take up their assigned residences.

Characters & Entities

• Skanda
• Mātaraḥ (Mātṛkās)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine command and dharmic order are fulfilled joyfully; sacred places arise through divine agency (Skanda) and are maintained by obedient cosmic powers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative belongs to the Lupta-tīrtha / Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya stream within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed in this verse; it sets narrative context for the tīrtha’s sanctity.