Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64
Devanagari script
काये वाऽनुगतो नित्यं तथा ते लक्ष्मणोऽनुजः । न दृश्यते समीपस्थः किमद्य तव राघव
Transliteration
kāye vā'nugato nityaṃ tathā te lakṣmaṇo'nujaḥ | na dṛśyate samīpasthaḥ kimadya tava rāghava
Translation
اور تمہارا چھوٹا بھائی لکشمن—جو ہمیشہ تمہارے جسم کی طرح تمہارے ساتھ رہتا ہے—قریب دکھائی نہیں دیتا۔ آج یہ کیا سبب ہے، اے راغھو؟
Word by Word
कायेin the body/person
काये:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Masculine, Locative, Singular
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पबोधक अव्यय — disjunctive particle ‘or’
अनुगतःfollowing, accompanying
अनुगतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — past participle; लक्ष्मणः इति विशेषण
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् — accusative used adverbially ‘always’
तथाlikewise
तथा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (प्रकारवाचक) — adverb ‘thus/likewise’
तेof you/your
ते:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन — Genitive, Singular
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular
अनुजःyounger brother
अनुजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लक्ष्मणः इति समानाधिकरण — Masculine, Nominative, Singular; apposition
नnot
न:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय — negation particle
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग — Present, 3rd person, Singular; passive ‘is seen’
समीपस्थःstanding nearby
समीपस्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसमीप + स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (समीपे स्थितः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular; लक्ष्मणः इति विशेषण
किम्why/what
किम्:
Prashna (Interrogative/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थे क्रियाविशेषणवत् — ‘why/what?’ used adverbially
अद्यtoday/now
अद्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय — adverb of time ‘today/now’
तवof you/your
तव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन — Genitive, Singular
राघवO Raghava (Rama)
राघव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन — Vocative, Singular
Speaker
Vānaras
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Vānaras gesture toward the empty space beside Rāma where Lakṣmaṇa would stand; Rāma’s face tightens with restrained grief.
Characters & Entities
R
Rāghava (Rāma)L
LakṣmaṇaFAQs
Dharma is upheld through steadfast companionship; the verse underscores the ideal of loyal service embodied by Lakṣmaṇa.
None explicitly; the narrative remains situated in the Kiṣkindhā sacred region.
None.