Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 62

Devanagari script

तत्र रामं निविष्टं ते विश्रांतं वीक्ष्य वानराः । अर्घ्यादिभिश्च संपूज्य पप्रच्छुस्तदनन्तरम्

Transliteration

tatra rāmaṃ niviṣṭaṃ te viśrāṃtaṃ vīkṣya vānarāḥ | arghyādibhiśca saṃpūjya papracchustadanantaram

Translation

وہاں رام کو بیٹھا ہوا اور آرام کرتے دیکھ کر وانروں نے اَرجھیا وغیرہ نذرانوں سے ان کی پوجا کی، اور فوراً بعد ان سے سوال کیا۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक क्रियाविशेषण) — indeclinable adverb of place

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Masculine, Accusative, Singular

• निविष्टम्: seated, settled
• निविष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नि-विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — past participle; Masculine, Accusative, Singular; रामम् इति विशेषण

• ते: their/your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन (सम्बन्ध) — Genitive, Plural; ‘of you/your’ (contextually ‘their’)

• विश्रान्तम्: rested
• विश्रान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि-श्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — past participle; qualifying रामम्

• वीक्ष्य: having seen
• वीक्ष्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वि-ईक्ष् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (पूर्वकाल) — gerund/absolutive ‘having seen’

• वानराः: the monkeys
• वानराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

• अर्घ्यादिभिः: with arghya etc. (offerings)
• अर्घ्यादिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अर्घ्य-आदि), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन — Instrumental, Plural; ‘with arghya and the like’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय — conjunction ‘and’

• संपूज्य: having worshipped
• संपूज्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-पूज् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय — gerund ‘having duly worshipped’

• पप्रच्छुः: they asked
• पप्रच्छुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-प्रच्छ् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन — Perfect, 3rd person, Plural

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; अनन्तरम् इति विशेषणार्थं (adverbial sense)

• अनन्तरम्: immediately after
• अनन्तरम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् — Neuter Accusative used adverbially ‘immediately after’

Speaker

Narrator (Sūta implied)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (Naimiṣāraṇya frame, typical of Purāṇic narration)

Visual Art Cues

Scene: A forest-edge or riverside resting place: Rāma seated in calm fatigue; vānaras gathered respectfully, offering arghya vessels and flowers before speaking.

Characters & Entities

• Rāma
• Vānara
• Arghya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right inquiry should be preceded by reverence—honoring the worthy with pūjā (arghya, etc.) is dharmic conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse models dharma within the sacred Kiṣkindhā narrative environment.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering arghya (a respectful water-offering) and related pūjā items as part of honoring a revered guest/king.