Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 24

हा वत्स मां परित्यज्य किं त्वं संप्रस्थितो दिवम् । प्राणेष्टं भ्रातरं श्रेष्ठं सदा तव मते स्थितम्

hā vatsa māṃ parityajya kiṃ tvaṃ saṃprasthito divam | prāṇeṣṭaṃ bhrātaraṃ śreṣṭhaṃ sadā tava mate sthitam

“ہائے پیارے بچے! مجھے چھوڑ کر تم کیوں آسمانِ بہشت کی طرف روانہ ہو گئے؟ اے بھائیوں میں سب سے افضل، میری جان کے مانند عزیز، جو ہمیشہ اپنے عزم پر قائم رہتے تھے!”

alas!
:
Sambandha (Exclamation/निपात)
TypeIndeclinable
Roothā (अव्यय)
Formअव्ययम्; विस्मय/शोकसूचक निपात (interjection)
vatsadear child
vatsa:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvatsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
māmme
mām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग/सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
parityajyahaving abandoned
parityajya:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootpari-tyaj (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having abandoned)
kimwhy?/what?
kim:
Sambandha (Question particle/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रश्नार्थक (interrogative particle)
tvamyou
tvam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
saṃprasthitaḥdeparted
saṃprasthitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootsaṃ-pra-√sthā (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः (having departed)
divamto heaven
divam:
Gati-karma (Goal/Object of motion/गति-कर्म)
TypeNoun
Rootdiv (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
prāṇa-iṣṭamdearer than life
prāṇa-iṣṭam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootprāṇa (प्रातिपदिक) + iṣṭa (कृदन्त; √iṣ धातु/इष्ट)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—प्राणानाम् इष्टम् (षष्ठी-तत्पुरुष), भ्रातरम् इति विशेषणम्
bhrātarambrother
bhrātaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
śreṣṭhambest, noble
śreṣṭham:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भ्रातरम् इति विशेषणम्
sadāalways
sadā:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formअव्ययम्; नित्यत्वार्थक क्रियाविशेषण (always)
tavaof you/your
tava:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
matein (your) mind/opinion
mate:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmati (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
sthitamsituated/abiding
sthitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthita (कृदन्त; √sthā धातु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, भ्रातरम् इति विशेषणम्

Rāghava (Rāma)

Tirtha: Sarayū-taṭa (Ayodhyā)

Type: ghat

Scene: Rāma kneels or bends toward Lakṣmaṇa, arms outstretched, crying ‘hā vatsa’; his face shows intense grief; attendants avert eyes; the Sarayū glows softly, suggesting the ‘divam’ horizon.

R
Rāghava (Rāma)
L
Lakṣmaṇa
H
Heaven (diva)

FAQs

The verse honors steadfast loyalty and dharmic resolve, showing that love and grief can coexist with recognition of a soul’s higher destination.

Though not named in this line, the lament occurs within the Sarayū riverbank tīrtha narrative of this adhyāya.

None; it is a direct speech of lamentation (vilāpa) expressing dharmic affection.