Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

व्रज लक्ष्मण मुक्तस्त्वं मया देशातरं द्रुतम् । त्यागो वाथ वधो वाथ साधूनामुभयं समम्

Transliteration

vraja lakṣmaṇa muktastvaṃ mayā deśātaraṃ drutam | tyāgo vātha vadho vātha sādhūnāmubhayaṃ samam

Translation

جاؤ، لکشمن—میری طرف سے تم آزاد ہو—فوراً کسی دوسرے دیس کو چلے جاؤ۔ سادھوؤں کے لیے دھرم کی خاطر ترک ہو یا موت، دونوں یکساں ہیں۔

Word by Word

• व्रज: go
• व्रज: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थः: go

• लक्ष्मण: O Lakṣmaṇa
• लक्ष्मण: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

• मुक्तः: released, set free
• मुक्तः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त, past passive participle) √मुच्; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies त्वम्)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया (3rd/करण), एकवचन; कर्तृकरणे/हेतौ (by me)

• देशान्तरम्: to another country
• देशान्तरम्: Karman (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश-अन्तर (प्रातिपदिक); घटकौ: देश + अन्तर
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष: अन्यः देशः (another land/place)

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative); अर्थः: शीघ्रम् (quickly)

• त्यागः: abandonment
• त्यागः: Karta (Predicate nominal/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विकल्पे (as an alternative)

• वा: or
• वा: Sambandha (Disjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (विकल्पार्थक particle) = or

• अथ: then/and
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अनन्तरार्थक) = and/then; here used with वा as emphatic connector

• वधः: killing
• वधः: Karta (Predicate nominal/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Disjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (विकल्पार्थक) = or

• अथ: then/and
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अनन्तरार्थक)

• साधूनाम्: of the good (people)
• साधूनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: साधु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• उभयम्: both
• उभयम्: Karta (Predicate nominal/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; अर्थः: both (alternatives)

• समम्: equal
• समम्: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies उभयम्); अर्थः: equal/same

Speaker

Rāma

Visual Art Cues

Scene: Rāma gives a firm yet sorrow-tinged command; Lakṣmaṇa receives it with steadiness; the road beyond the city gate is hinted, symbolizing deśāntara.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Sādhus (the righteous)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

For the truly righteous, personal loss—even exile or death—can be borne equally when dharma is at stake.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is identified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an ethical-narrative instruction about renunciation and duty.