Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

वीरभद्रं तताभूतं तथाभूतं हंतुकामं पुरंदरम् । तव्रमाणस्तदा विष्णुर्वीरभद्राग्रतः स्थितः

Transliteration

vīrabhadraṃ tatābhūtaṃ tathābhūtaṃ haṃtukāmaṃ puraṃdaram | tavramāṇastadā viṣṇurvīrabhadrāgrataḥ sthitaḥ

Translation

ویر بھدر کو اُس ہولناک حالت میں اور پُرندر اندر کو بھی خطرے میں دیکھ کر، اُس کی حفاظت کی خواہش سے وِشنو تب ویر بھدر کے سامنے آ کھڑا ہوا۔

Word by Word

• वीरभद्रम्: Vīrabhadra
• वीरभद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः कर्मधारयः (वीरः + भद्रः)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: then)

• अभूतम्: became / occurred
• अभूतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (अorist/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तथा: thus
• तथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (in that manner)

• अभूतम्: became / occurred
• अभूतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हन्तुकामम्: desiring to kill
• हन्तुकामम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त-समासः (तुमुन्-अर्थे: हन्तु + कामः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• पुरन्दरम्: Purandara (Indra)
• पुरन्दरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पुरम् + दरः/दृ (√दॄ/दर्) ‘breaker’)

• तव्रमाणः: hastening
• तव्रमाणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वर् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वीरभद्र-अग्रतः: in front of Vīrabhadra
• वीरभद्र-अग्रतः: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक) + अग्रतः (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; स्थानवाचक-अव्यय (in front of Vīrabhadra)

• स्थितः: stood / stationed
• स्थितः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे विशेषणम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu steps forward as a shield, placing himself between the furious Vīrabhadra and the endangered Indra; the air is charged with Rudra’s wrath.

Characters & Entities

• Vīrabhadra
• Viṣṇu
• Indra (Purandara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine roles differ, yet protection of cosmic order prompts intervention; dharma includes safeguarding even those overwhelmed by conflict.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra region is the scriptural setting; Kedārakhaṇḍa uses such episodes to magnify the sanctity of Kedāra’s Śaiva sphere.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated here.