Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

सगजं च सवज्रं च वासवं ग्रस्तुमुद्युतः । हाहाकारो महा नासीद्भूतानां तत्र पश्यताम्

Transliteration

sagajaṃ ca savajraṃ ca vāsavaṃ grastumudyutaḥ | hāhākāro mahā nāsīdbhūtānāṃ tatra paśyatām

Translation

ہاتھی سمیت اور وجَر سمیت واسَو اندر کو نگلنے کے لیے ویر بھدر لپکا؛ اور وہاں دیکھتے ہوئے بھوتوں کے لشکروں میں بڑا ہاہاکار مچ گیا۔

Word by Word

• सगजम्: together with (his) elephant
• सगजम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्गवत् ‘सह’ अर्थे) + गज (प्रातिपदिक)
• Form: सह-तत्पुरुष (गजेन सह/गजसहितम्); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with वासवम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• सवज्रम्: together with (his) thunderbolt
• सवज्रम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्गवत् ‘सह’ अर्थे) + वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: सह-तत्पुरुष (वज्रेण सह/वज्रसहितम्); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with वासवम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• वासवम्: Vāsava (Indra)
• वासवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वासव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ग्रस्तुम्: to swallow/devour
• ग्रस्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: ग्रस् (धातु) + तुमुन् (प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), प्रयोजनार्थे

• उद्युतः: ready/intent
• उद्युतः: Karta (Agent-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् + यु (धातु) + क्त (प्रत्यय) ; उद्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (ready/raised); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with implied subject = वीरभद्रः)

• हाहाकारः: a cry of ‘hā hā’ (wailing)
• हाहाकारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हाहाकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महान्: great
• महान्: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with हाहाकारः)

• आसीत्: was/arose
• आसीत्: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• भूतानाम्: of the beings
• भूतानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• पश्यताम्: while (they) were watching
• पश्यताम्: Adhikarana (Genitive absolute/सप्तमीवत् षष्ठी)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु) + शतृ (प्रत्यय) → पश्यत् (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकर्तरि कृदन्त; षष्ठी, बहुवचन (genitive absolute sense: ‘while ... were seeing’)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vīrabhadra lunges to swallow Indra along with Airāvata and the vajra; the assembled beings cry out in a vast ‘hāhākāra’.

Characters & Entities

• Vīrabhadra
• Indra (Vāsava)
• Vajra
• Airāvata (implied by 'gaja')
• Bhūtas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride of office and weapons cannot protect one when dharma is overturned; fear arises when divine order is challenged by Śiva’s emissary.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra is the narrative frame; the Kedārakhaṇḍa situates such cosmic memory within the sanctity of the Himalayan tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.