Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

मित्रकार्ये विनिर्वृत्ते म्रियमाणं निरीक्षते । यो मित्रं जीवितं तस्य धिगस्निग्धं दुरात्मनः

mitrakārye vinirvṛtte mriyamāṇaṃ nirīkṣate | yo mitraṃ jīvitaṃ tasya dhigasnigdhaṃ durātmanaḥ

جب دوست کا کام پورا ہو جائے اور کوئی اس دوست کو مرتا ہوا بس دیکھتا رہے—تو اُس سنگ دل، بد نیت شخص کی زندگی پر لعنت ہے۔

मित्रकार्येin the friend's task/affair
मित्रकार्ये:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक) + कार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मित्रस्य कार्यम्)
विनिर्वृत्तेwhen (it is) completed
विनिर्वृत्ते:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवि-निर्-√वृत् (धातु) → विनिर्वृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः, एकवचनम्; 'मित्रकार्ये' इत्यस्य विशेषणम्
म्रियमाणम्the one who is dying
म्रियमाणम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Root√मृ (धातु) → म्रियमाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्तः (शतृ/शानच्—आत्मनेपदी), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; कर्मपदम्
निरीक्षतेlooks at, watches
निरीक्षते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootनि-√ईक्ष् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्
यःwho
यः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; सम्बन्धवाचकः (relative pronoun)
मित्रम्a friend
मित्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्
जीवितम्life
जीवितम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; (मित्रम् इत्यस्य उपमान/सम्बन्धार्थे)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्
धिक्shame on!
धिक्:
सम्बोधन/निन्दा (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootधिक् (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-अव्ययम् (interjection of censure)
अस्निग्धम्unaffectionate, not loyal
अस्निग्धम्:
विशेष्य-विशेषण (Predicate with 'धिक्')
TypeAdjective
Rootअ- (निषेध) + स्निग्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; 'दुरात्मनः' इत्यस्य विशेषणम् (predicate accusative with 'धिक्')
दुरात्मनःof the wicked-souled man
दुरात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम्; 'अस्निग्धम्' इत्यस्य सम्बन्धः

Nāḍījaṅgha (continuing his speech)

Scene: A speaker condemns a callous person who, after gaining help, watches a friend die; the scene is charged with moral outrage and compassion, with the dying friend in the background and the indifferent figure contrasted against the righteous speaker.

M
Mitra (friendship ethic)

FAQs

Mitra-dharma demands loyalty beyond convenience; abandoning a friend at the edge of death is condemned as adharma.

None; this is an ethical maxim within the narrative.

None; the verse prescribes moral duty rather than a formal ritual.