Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 69
Devanagari script
निम्ननाभिर्विधात्रैषा निर्मिता संदिदृक्षुणा । विकीर्णमिव सौंदर्यमेकपात्रमिव स्थितम्
Transliteration
nimnanābhirvidhātraiṣā nirmitā saṃdidṛkṣuṇā | vikīrṇamiva sauṃdaryamekapātramiva sthitam
Translation
گہری ناف والی یہ ناری گویا ودھاتا نے اپنے ہی ہنر کو دیکھنے کی خواہش سے تراشی ہو۔ حسن جیسے ہر سو بکھرا ہوا ہو، پھر بھی ایک ہی ظرف میں سمٹ کر ٹھہرا ہو۔
Word by Word
निम्ननाभिःwith a deep navel
निम्ननाभिः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootनिम्न + नाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (एषा)
विधात्राby the Creator (Brahmā)
विधात्रा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविधातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृ-करणभावे (by the creator)
एषाthis (woman)
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
निर्मिताcreated
निर्मिता:
Kriya (Participial predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्मा (धातु) / कृ (धातु) with निर्-; कृदन्त: क्त (past passive participle)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगे (made/created)
संदिदृक्षुणाby (him) desiring to behold
संदिदृक्षुणा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदृश् (धातु) + सम्-; कृदन्त: सन् (desiderative) + उण (agentive) → संदिदृक्षु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ/करणे (by one wishing to see)
विकीर्णम्scattered
विकीर्णम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootवि + कीर्ण (कृदन्त; PPP from कृ/कॄ? here √कॄ/√किर् ‘to scatter’ → कीर्ण)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमानवाचकं (as if scattered)
इवas if
इव:
Sambandha (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानार्थक-अव्ययम् (comparative particle)
सौन्दर्यम्beauty
सौन्दर्यम्:
Karta (Subject of implied ‘was’/कर्ता)
TypeNoun
Rootसौन्दर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
एकपात्रम्a single vessel
एकपात्रम्:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootएक + पात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमानम्
इवas if
इव:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानार्थक-अव्ययम्
स्थितम्stood, was contained
स्थितम्:
Kriya (Participial predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (PPP)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; भावे (stood/was placed)
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: A contemplative framing: the maiden’s form is presented almost as a crafted masterpiece; a subtle overlay of Brahmā/Vidhātṛ as unseen artisan, suggesting cosmic artistry behind her beauty.
Characters & Entities
V
Vidhātṛ (Creator)FAQs
The text magnifies the power of sensory attraction to underscore the necessity of dharma, vigilance, and inner control.
No tīrtha is identified in this verse.
None.