Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 97

Devanagari script

कुरुशार्दूल एहीति प्रोच्य सस्मार काश्यपिम् । आरुह्य गरुडं पश्चात्स्मृतमात्रमुपस्थितम्

Transliteration

kuruśārdūla ehīti procya sasmāra kāśyapim | āruhya garuḍaṃ paścātsmṛtamātramupasthitam

Translation

اس نے کہا: “اے کُروؤں کے شیردل، آؤ”، پھر اس نے کاشیپی کو یاد کیا۔ اس کے بعد وہ گرُڑ پر سوار ہوا؛ محض یاد کرتے ہی گرُڑ فوراً حاضر ہو گیا۔

Word by Word

• कुरुशार्दूल: O tiger among the Kurus
• कुरुशार्दूल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुरु-शार्दूल (प्रातिपदिक; कुरु + शार्दूल)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुष-समास (कुरुषु शार्दूलः)

• एहि: come
• एहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/इति-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय (quotative particle)

• प्रोच्य: having said
• प्रोच्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘प्रोच्य’ = ‘प्रोच्य’ (having said)

• सस्मार: remembered, called to mind
• सस्मार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• काश्यपिम्: Kāśyapī (name)
• काश्यपिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काश्यपी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• आरुह्य: having mounted
• आरुह्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-रुह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having mounted/ascended’

• गरुडम्: Garuḍa
• गरुडम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गरुड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक अव्यय (adverb)

• स्मृतमात्रम्: merely by being remembered
• स्मृतमात्रम्: Kriya-viseshana (Adverbial qualifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्मृत-मात्र (प्रातिपदिक; स्मृ धातोः क्त + मात्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; कर्मधारय-समास (‘स्मृतं एव मात्रम्’ = merely remembered)

• उपस्थितम्: present, arrived
• उपस्थितम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: उप-स्था (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्तृ-सम्बन्धे), एकवचन; (अस्ति) इति लुप्त-क्रिया

Speaker

Narrator (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Kṛṣṇa calls out to Bhīma (‘Kuruśārdūla’); Garuḍa manifests instantly upon remembrance; the moment of mounting before a long aerial journey.

Characters & Entities

• Keśava (Kṛṣṇa)
• Bhīma
• Garuḍa
• Kāśyapī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine aid responds to sincere remembrance—faithful recollection (smaraṇa) becomes a bridge to protection and swift help.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is explicitly named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual is prescribed; remembrance/invocation is implied as a devotional act.