Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16
Devanagari script
अथवा चित्तनिर्वृत्यै ज्ञातुमिच्छसि भारत । शत्रूणां प्रत्यनीकेषु संधावच्छृणु मे वचः
Transliteration
athavā cittanirvṛtyai jñātumicchasi bhārata | śatrūṇāṃ pratyanīkeṣu saṃdhāvacchṛṇu me vacaḥ
Translation
یا اے بھارت! اگر اپنے دل کی تسکین کے لیے یہ جاننا چاہتے ہو، تو دشمن کی صفوں اور جنگی ترتیبوں میں تیزی سے چلتے ہوئے میری بات سنو۔
Word by Word
अथवाor else
अथवा:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive)
चित्तनिर्वृत्यैfor peace of mind
चित्तनिर्वृत्यै:
Sampradāna (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक) + निर्वृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th case), एकवचन; तत्पुरुष (चित्तस्य निर्वृतिः)
ज्ञातुम्to know
ज्ञातुम्:
Prayojana (Purpose)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययवत् प्रयोग
इच्छसिyou wish
इच्छसि:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
भारतO Bharata
भारत:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
शत्रूणाम्of the enemies
शत्रूणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
प्रत्यनीकेषुin the opposing battle-formations
प्रत्यनीकेषु:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रति + अनीक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन
संधावhaving run/advanced
संधाव:
Kriyāviśeṣaṇa (Prior action)
TypeVerb
Rootसम् + धाव् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया
शृणुlisten
शृणु:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन
मेmy, to me
मे:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी, एकवचन (enclitic)
वचःwords, speech
वचः:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Speaker
Keśava (Kṛṣṇa/Dāmodara)
Skanda Dialogue
Listener: Bhārata (addressed)
Visual Art Cues
Scene: A mentor-like warrior speaks while moving swiftly along the battle line, pointing out enemy formations; the listener watches attentively, mind becoming calm amid chaos.
Characters & Entities
B
Bhārata (address)Ś
Śatrus (enemies)FAQs
Peace of mind arises from clear understanding; dharmic action is strengthened by informed discernment.
No site is named in this verse.
None; the focus is counsel and strategic clarity.