Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

अर्च्यमानं सुवह्नीभिर्नागकन्याभिरैक्षत । ततोऽसौ विस्मयाविष्टो नागकन्या ह्यपृच्छत

Transliteration

arcyamānaṃ suvahnībhirnāgakanyābhiraikṣata | tato'sau vismayāviṣṭo nāgakanyā hyapṛcchata

Translation

اس نے دیکھا کہ نورانی ناگ کنیاں اس کی پوجا کر رہی ہیں۔ پھر وہ حیرت سے بھر کر ناگ کنیا(ؤں) سے پوچھنے لگا۔

Word by Word

• अर्च्यमानम्: being worshipped
• अर्च्यमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अर्च् (धातु) → अर्च्यमान (कृदन्त, वर्तमानकाले कर्मणि)
• Form: कृदन्त (वर्तमानकृदन्त), कर्मणि प्रयोग; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (context: object/qualifier)

• सुवह्नीभिः: by the good fire(-like women)/Suvahnīs
• सुवह्नीभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सुवह्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन

• नागकन्याभिः: by the serpent-maidens
• नागकन्याभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नागकन्या (प्रातिपदिक)
• Form: समास: नागस्य कन्या (षष्ठी-तत्पुरुष); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन

• ऐक्षत: he saw
• ऐक्षत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईक्ष् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then/from there
• ततः: Sambandha (Discourse link/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकार: अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb of sequence)

• असौ: that one (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विस्मयाविष्टः: overcome with astonishment
• विस्मयाविष्टः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त; आ√विश् धातु)
• Form: समास: विस्मयेन आविष्टः (तृतीया-तत्पुरुष); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नागकन्याः: the serpent-maidens
• नागकन्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नागकन्या (प्रातिपदिक)
• Form: समास: नागस्य कन्या (षष्ठी-तत्पुरुष); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• अपृच्छत: he asked
• अपृच्छत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa context: likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant liṅga in a secluded shrine/cavern-like sanctum, encircled by luminous Nāga maidens offering flowers, lamps, and water; the hero observes in astonishment from the threshold.

Characters & Entities

• Śiva-liṅga
• Nāgakanyāḥ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s worship transcends worlds and species; devotion appears even in hidden realms like Nāga-loka.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha is specified; the verse highlights a sacred worship setting around a liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied arcana (worship) of the liṅga, but no specific rite is detailed.