Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

इति चिंतयतश्चित्ते हा दुःखोऽयं प्रतिग्रहः । प्रतिग्रहेण विप्राणां ब्राहयं तेजो हि शाम्यति

iti ciṃtayataścitte hā duḥkho'yaṃ pratigrahaḥ | pratigraheṇa viprāṇāṃ brāhayaṃ tejo hi śāmyati

جب میں نے دل میں سوچا—‘ہائے، یہ عطیہ قبول کرنا کتنا رنج انگیز ہے!’—کیونکہ ہدیہ لینے سے برہمنوں کا برہمانی تیج (tejas) یقیناً مدھم ہو جاتا ہے۔

इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; इत्यर्थक-निपातः (quotative particle)
चिन्तयतःof (him) thinking
चिन्तयतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeKridanta
Rootचिन्तय् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्तः (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; 'चिन्तयत्' इत्यस्य
चित्तेin the mind
चित्ते:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; अधिकरणम्
हाalas!
हा:
Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formअव्ययम्; विस्मय/शोक-उद्गारः (interjection)
दुःखःpainful
दुःखः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्
अयम्this
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; सर्वनाम
प्रतिग्रहःaccepting (a gift)
प्रतिग्रहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
प्रतिग्रहेणby accepting (gifts)
प्रतिग्रहेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; करणम्
विप्राणाम्of Brahmins
विप्राणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), बहुवचनम्
ब्राह्यम्Brahminical / sacred
ब्राह्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootब्राह्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम् (tejasः)
तेजःsplendour, spiritual power
तेजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः (emphatic/causal particle)
शाम्यतिsubsides, is quenched
शाम्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशम् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Hārīta

Listener: dhīmat (wise interlocutor)

Scene: A sage sits in introspection, hand to chest or chin, expressing remorse; a pile of gifts or coins lies nearby, symbolizing the burden of acceptance; a faint aura around the sage appears dimmed.

H
Hārīta

FAQs

Unchecked acceptance of gifts can erode a brāhmaṇa’s tejas; purity and restraint guard spiritual power.

No tīrtha is mentioned; the verse is a dharma teaching about dana and receiving.

It cautions against pratigraha (receiving gifts) as a dharmic discipline, especially for brāhmaṇas.