Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 112

दुःखितश्चिंतयन्प्राप्तो भृशमश्रूणि वर्तयन् । अहोऽहमीर्ष्ययाक्षिप्तो मग्नोऽहं दुःखसागरे

duḥkhitaściṃtayanprāpto bhṛśamaśrūṇi vartayan | aho'hamīrṣyayākṣipto magno'haṃ duḥkhasāgare

وہ غم زدہ اور فکر میں ڈوبا ہوا آیا، اور بہت آنسو بہاتا رہا۔ ‘ہائے! حسد کے وار سے میں غم کے سمندر میں ڈوب گیا ہوں۔’

दुःखितःdistressed
दुःखितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Masculine, nominative singular
चिन्तयन्thinking
चिन्तयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Present active participle, nominative singular masculine
प्राप्तःhaving reached/come
प्राप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formभूतकाले कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Past passive participle, nominative singular masculine
भृशम्excessively
भृशम्:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb)
अश्रूणिtears
अश्रूणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअश्रु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; Neuter, accusative plural
वर्तयन्shedding/producing
वर्तयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Present active participle, nominative singular masculine
अहोalas!/oh!
अहो:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मयादि-निपातः (exclamation)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 1st person pronoun, nominative singular
ईर्ष्ययाby jealousy
ईर्ष्यया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootईर्ष्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; Feminine, instrumental singular
आक्षिप्तःimpelled/overcome
आक्षिप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-क्षिप् (धातु)
Formभूतकाले कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Past passive participle, nominative singular masculine
मग्नःsunk/immersed
मग्नः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमग्न (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Masculine, nominative singular
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 1st person pronoun, nominative singular
दुःख-सागरेin the ocean of sorrow
दुःख-सागरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; Locative singular masculine; (दुःखस्य सागरः)

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating; the lament is spoken by the distressed character (contextually Gautama/Cirakārī episode)

Scene: A man walks with bowed head toward the hermitage, tears streaming; the forest seems to echo his lament; the sky subdued, the path strewn with leaves.

FAQs

Īrṣyā (jealousy) is portrayed as a destructive force that drowns the mind in suffering and leads toward adharma.

No tīrtha is praised in this verse; it focuses on the character’s inner turmoil.

None.