Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

ययौ द्वारवतीं कृष्णः सभ्रातृजातिबांधवः । तीर्थयात्रामिमां कृत्वा विधिवत्पुरुषोत्तमः

Transliteration

yayau dvāravatīṃ kṛṣṇaḥ sabhrātṛjātibāṃdhavaḥ | tīrthayātrāmimāṃ kṛtvā vidhivatpuruṣottamaḥ

Translation

پھر پُروشوتم کرشن نے اس تیرتھ یاترا کو شاستری طریقے سے پورا کر کے، اپنے بھائیوں، خاندان اور رشتہ داروں سمیت دواروتی کی طرف روانگی اختیار کی۔

Word by Word

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• द्वारवतीम्: to Dvāravatī
• द्वारवतीम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वारवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• कृष्णः: Kṛṣṇa
• कृष्णः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सभ्रातृजातिबान्धवः: together with brothers, kinsmen, and relatives
• सभ्रातृजातिबान्धवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपपद) + भ्रातृ (प्रातिपदिक) + जाति (प्रातिपदिक) + बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुष (सह भ्रातृजातिबान्धवैः) अर्थे ‘सहितः’

• तीर्थयात्राम्: pilgrimage
• तीर्थयात्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (तीर्थस्य यात्रा)

• इमाम्: this
• इमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थयात्राम्)

• कृत्वा: having done / completed
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव

• विधिवत्: properly
• विधिवत्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विधिवत् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: according to rule)

• पुरुषोत्तमः: the best of men (epithet)
• पुरुषोत्तमः: Apposition (सम्बोधन/समानााधिकरण to कृष्णः)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारय (उत्तमः पुरुषः)

Speaker

Bābhravya (narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravatī (Dvārakā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kaurava king

Visual Art Cues

Scene: Kṛṣṇa departs after completing pilgrimage rites, traveling with Balarāma and other brothers, surrounded by Yādava kin and attendants; the road leads toward the sea-walled city of Dvāravatī with banners and gateways.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Dvāravatī (Dvārakā)
• Brothers and kinsmen

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage should be completed with proper observance (vidhi), after which one returns to worldly duties purified.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvāravatī (Dvārakā) is mentioned as Kṛṣṇa’s destination; the chapter’s main glorification remains Nārada-centered tīrtha practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

To perform tīrtha-yātrā vidhivat—according to prescribed rules.