Home›Skanda Purana›Mahesvara Khanda›Kaumarika Khanda›Adhyaya 51›Shloka 71
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 71

Devanagari script

व्याधिग्रस्तं कुष्ठरोगाभिभूतं भग्न प्राणं शीर्णदेहं विसंज्ञम् । माता पिता बांधवाः संत्यजंति सर्वैस्त्यक्तं पासि कोस्ति त्वदन्यः

Transliteration

vyādhigrastaṃ kuṣṭharogābhibhūtaṃ bhagna prāṇaṃ śīrṇadehaṃ visaṃjñam | mātā pitā bāṃdhavāḥ saṃtyajaṃti sarvaistyaktaṃ pāsi kosti tvadanyaḥ

Translation

بیماری میں مبتلا، کوڑھ سے مغلوب، سانس ٹوٹتی ہوئی، بدن نڈھال اور بے ہوش—جب ماں باپ اور رشتہ دار بھی چھوڑ جائیں، تب سب کے چھوڑے ہوئے کی حفاظت تو ہی کرتا ہے۔ تیرے سوا اور کون ہے؟

Word by Word
व्याधिग्रस्तम्afflicted by illness
व्याधिग्रस्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootव्याधि (प्रातिपदिक) + ग्रस्त (कृदन्त; √ग्रस् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (व्याधिना ग्रस्तम्)
कुष्ठरोगाभिभूतम्overpowered by leprosy-disease
कुष्ठरोगाभिभूतम्:
Karma (Object)
TypeAdjective
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक) + अभि (उपसर्ग) + भूत (कृदन्त; √भू (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (कुष्ठरोगेण) अभिभूतम्—तत्पुरुषः
भग्नbroken
भग्न:
Karma (Object)
TypeAdjective
Root√भञ्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः
प्राणम्life-breath
प्राणम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शीर्णदेहम्with a wasted body
शीर्णदेहम्:
Karma (Object)
TypeAdjective
Rootशीर्ण (कृदन्त; √शॄ (धातु) + क्त) + देह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—शीर्णः देहः यस्य/यत्
विसंज्ञम्unconscious
विसंज्ञम्:
Karma (Object)
TypeAdjective
Rootवि (उपसर्ग) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'विगतसंज्ञम्' (unconscious)
माताmother
माता:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पिताfather
पिता:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बान्धवाःrelatives
बान्धवाः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootबान्धव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सन्त्यजन्तिabandon
सन्त्यजन्ति:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootसम् (उपसर्ग) + √त्यज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana (Instrument/Agentive instrumental)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
त्यक्तम्abandoned
त्यक्तम्:
Karma (Object)
TypeAdjective
Root√त्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः
पासिyou protect
पासि:
Kriya (Action)
TypeVerb
Root√पा (धातु, पालनार्थे)
Formलट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
कःwho
कः:
Karta (Subject of 'asti')
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचकः
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Copula)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
त्वदन्यःother than you
त्वदन्यः:
Predicate Nominative (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootत्वद् (युष्मद्-षष्ठी/पञ्चमी-आधारित-प्रातिपदिक) + अन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पञ्चमी/षष्ठी-तत्पुरुषः—'त्वत्तः अन्यः/त्वदन्यः'
Speaker

Kamaṭha (the tortoise devotee), addressing Jayāditya (Sūrya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vyoma-liṅga (as refuge)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A wasted, unconscious patient on the ground; relatives turning away; above, a compassionate divine presence or liṅga emitting protective light; a single devotee offering water and prayer.

Characters & Entities
J
Jayāditya
S
Sūrya

FAQs

When all worldly supports fail, surrender to the deity becomes the highest refuge; divine grace protects even the completely abandoned.

This verse is part of the Jayāditya-prasaṅga in Kaumārikākhaṇḍa; the snippet itself emphasizes the deity’s saving power more than naming a tirtha.

No direct ritual is prescribed in this verse; it functions as a plea of surrender within a hymn.

←Previous Verse
Next Verse→