Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

क्वचिच्छीतं महादुर्गमन्धकारं क्वचिन्महत् । अग्निसंस्पर्शवदनैः काककाकोलजंबुकैः

Transliteration

kvacicchītaṃ mahādurgamandhakāraṃ kvacinmahat | agnisaṃsparśavadanaiḥ kākakākolajaṃbukaiḥ

Translation

کہیں سخت سردی ہے، کہیں بے حد دشوار تاریکی؛ اور آگ کے لمس جیسے دہانے رکھنے والے کوا، غراب اور گیدڑ اس پر جھپٹتے ہیں۔

Word by Word

• क्वचित्: somewhere
• क्वचित्: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place: 'somewhere')

• शीतम्: cold
• शीतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• महादुर्गम्: very difficult/terrible
• महादुर्गम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + दुर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयसमासः (महच्च तत् दुर्गम्)

• अन्धकारम्: darkness
• अन्धकारम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्धकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• क्वचित्: somewhere
• क्वचित्: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय

• महत्: great/immense
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• अग्निसंस्पर्शवदनैः: by those with faces like the touch of fire
• अग्निसंस्पर्शवदनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अग्नि + संस्पर्श + वदन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुषसमासः (अग्निसंस्पर्शं वदनं येषाम्—बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः)

• काककाकोलजंबुकैः: by crows, owls, and jackals
• काककाकोलजंबुकैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काक + काकोल + जंबुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वसमासः

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvarakhaṇḍa framing)

Visual Art Cues

Scene: A shifting infernal landscape: sudden freezing tracts and then vast, impassable darkness; crows, ravens, and jackals attack with burning mouths.

Characters & Entities

• Kāka
• Kākola
• Jaṃbuka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The after-death path for the unrighteous is depicted as perilous and frightening, urging moral restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse describes the punitive landscape en route to Yama.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is descriptive and admonitory rather than ritualistic.