Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36
Devanagari script
दृङ्मण्डलं पंचमं तु नेत्रं स्यात्पंचमण्डलम् । अपरे नेत्रभागे द्वे उपांगोऽपांग एव च
Transliteration
dṛṅmaṇḍalaṃ paṃcamaṃ tu netraṃ syātpaṃcamaṇḍalam | apare netrabhāge dve upāṃgo'pāṃga eva ca
Translation
دِرِگ (دید) کا حلقہ پانچواں ہے؛ اس لیے آنکھ کو پانچ حلقوں والی کہا گیا ہے۔ مگر بعض لوگ آنکھ کے دو مزید حصے بھی بتاتے ہیں: اُپانگ اور اَپانگ۔
Word by Word
दृङ्मण्डलम्the circle of vision/eye-region
दृङ्मण्डलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदृक् (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दृशः/दृकः मण्डलम्)
पञ्चमम्fifth
पञ्चमम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्रमवाचकविशेषणम्
तुand/but
तु:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
नेत्रम्the eye
नेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्यात्would be/is to be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
पञ्चमण्डलम्the fifth circle/region
पञ्चमण्डलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपञ्च (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्चानां मण्डलम्/पञ्चमण्डलम्)
अपरेothers (some authorities)
अपरे:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सर्वनाम-प्रातिपदिक (others)
नेत्रभागेin the part of the eye
नेत्रभागे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नेत्रस्य भागे)
द्वेtwo
द्वे:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), द्विवचन; संख्याविशेषणम्
उपाङ्गःthe upāṅga (inner corner/adjacent part)
उपाङ्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउपाङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
अपाङ्गःthe apāṅga (outer corner)
अपाङ्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअपाङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic)
चand
च:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative convention)
Visual Art Cues
Scene: Close-up symbolic eye with five rings, with two highlighted corners: inner canthus (upāṅga) and region near nose-root (apāṅga), shown as subtle markers in a teaching diagram.
Characters & Entities
D
Dṛṅ-maṇḍalaN
NetraU
UpāṅgaA
ApāṅgaFAQs
Multiple traditional analyses can coexist; dharma preserves layered knowledge while maintaining reverence for learned lineages.
No holy site is mentioned in this verse.
None.