Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 20

त्यागो विण्मूत्रशुक्राणां गर्भविस्रवणं तथा । अपानकर्म निर्दिष्टं स्थानमस्य गुदोपरि

tyāgo viṇmūtraśukrāṇāṃ garbhavisravaṇaṃ tathā | apānakarma nirdiṣṭaṃ sthānamasya gudopari

پاخانہ، پیشاب اور منی کا اخراج، اور اسی طرح حمل سے متعلق رِساؤ—یہ اپان وایو کا مقررہ فعل ہے؛ اس کا مقام مقعد کے اوپر بتایا گیا ہے۔

tyāgaḥexpulsion, discharge
tyāgaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottyāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
viṭ-mūtra-śukrāṇāmof feces, urine, and semen
viṭ-mūtra-śukrāṇām:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootviṭ (प्रातिपदिक) + mūtra (प्रातिपदिक) + śukra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; द्वन्द्व-समास (समाहार-द्वन्द्व)
garbha-visravaṇamdischarge of the fetus (miscarriage/flow)
garbha-visravaṇam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgarbha (प्रातिपदिक) + visravaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (garbhasya visravaṇam)
tathāand likewise
tathā:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/उपपद (conjunctive adverb: “also/and likewise”)
apāna-karmāfunction of apāna (downward vital air)
apāna-karmā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootapāna (प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (apānasya karma)
nirdiṣṭamis specified
nirdiṣṭam:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootnir-√diś (दिश् धातु) + kta (क्त)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; “specified/declared”
sthānamlocation, seat
sthānam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
asyaof it (of apāna)
asya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
guda-upariabove the anus
guda-upari:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootguda (प्रातिपदिक) + upari (अव्यय)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययार्थे (locative sense): “above the anus”

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narration)

Scene: A yogin seated in padmāsana, subtle red downward-flowing current labeled ‘Apāna’ descending to the pelvic region; schematic lotus/nāḍī map with the seat just above the anus indicated, rendered with restraint and didactic clarity.

FAQs

Even bodily eliminations are governed by cosmic order; honoring that order encourages cleanliness, restraint, and steadiness in practice.

No holy site is referenced in this verse; it is a functional description of apāna.

No direct rite is prescribed; the teaching supports śauca (purity) and disciplined living as part of dharma.