Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

सिद्धनाथं नमस्कृत्य संप्रयातौ सुधैर्यतः । क्षुधावेगेन तीव्रेण तृषा मध्यार्कतापितौ

Transliteration

siddhanāthaṃ namaskṛtya saṃprayātau sudhairyataḥ | kṣudhāvegena tīvreṇa tṛṣā madhyārkatāpitau

Translation

سِدّھناتھ کو نمسکار کر کے وہ ثابت قدم حوصلے کے ساتھ آگے بڑھے؛ مگر دوپہر کے سورج کی تپش نے انہیں جھلسا دیا، اور سخت بھوک و پیاس کے زور نے بے تاب کر دیا۔

Word by Word

• सिद्धनाथम्: Siddhanātha (the accomplished lord)
• सिद्धनाथम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धनाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—कर्मधारय (सिद्धः नाथः)

• नमस्कृत्य: having saluted
• नमस्कृत्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् + कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाले क्रिया—“having saluted”

• संप्रयातौ: the two set out / departed
• संप्रयातौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + या (धातु) → संप्रयात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकालिक कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; कर्तरि प्रयोग—“(they) having set out / departed” (used predicatively)

• सुधैर्यतः: steadfastly, with great courage
• सुधैर्यतः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सु + धैर्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त/ablatival adverb) — “from/with good courage; steadfastly”

• क्षुधावेगेन: by the force of hunger
• क्षुधावेगेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: क्षुधा + वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (क्षुधायाः वेगः)

• तीव्रेण: intense
• तीव्रेण: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण—वेगेन (intense)

• तृषा: by thirst
• तृषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तृषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; “by thirst”

• मध्यार्कतापितौ: the two scorched by the midday sun
• मध्यार्कतापितौ: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + अर्क + तापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; समासः—तत्पुरुष (मध्याह्न-अर्केण तापितौ)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddhanātha (Śiva-sthāna)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: Two pilgrims, after bowing at a Siddhanātha shrine, walk onward under a blazing midday sun, visibly parched and weakened by hunger and thirst.

Characters & Entities

• Siddhanātha
• two brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence to the deity (namaskāra) and perseverance (dhairya) sanctify the journey even amid bodily suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Siddhanātha/Siddhaliṅga area, as a worship-stop on the way toward Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Namaskāra (obeisance) to Siddhanātha before proceeding.