Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

तथातथा भवेद्दानैर्दीनः सोमेश्वरो हरः । तथाऽस्तां लुंठमानौ तावेवमुक्ते श्रुतेऽपि च

Transliteration

tathātathā bhaveddānairdīnaḥ someśvaro haraḥ | tathā'stāṃ luṃṭhamānau tāvevamukte śrute'pi ca

Translation

‘اسی طرح دان و خیرات سے سومیشور ہرہ دکھیوں پر مہربان ہو جاتا ہے۔’ یہ بات کہی اور سنی جانے کے باوجود وہ دونوں وہیں کمزوری میں لوٹتے پڑے رہے۔

Word by Word

• तथा: thus, in that way
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (correlative adverb)

• तथा: so, likewise
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (repetition for emphasis)

• भवेत्: would become / should be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दानैः: by gifts, through donations
• दानैः: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• दीनः: poor, wretched
• दीनः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण—हरः

• सोमेश्वरः: Someśvara (Lord of Soma)
• सोमेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोम + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सोमस्य ईश्वरः)

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अपपद-समन्वयः—सोमेश्वरः हरः (apposition)

• तथा: thus
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• अस्ताम्: let the two be / remain
• अस्ताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), प्रथमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपद; आशीर्लिङ्गवत्/अनुज्ञा—“let the two be / let them remain”

• लुठमानौ: rolling about
• लुठमानौ: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लुठ्/लुठ् (धातु) → लुठमान (शानच्-कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (शानच्/मान), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण—तौ

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (manner adverb)

• उक्ते: when it was said
• उक्ते: Adhikarana (Temporal locus/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; लोके सप्तमी—“when (it was) said”

• श्रुते: when it was heard
• श्रुते: Adhikarana (Temporal locus/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; लोके सप्तमी—“when (it was) heard”

• अपि: even, although
• अपि: Sambandha/Avadharana (Concession/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle: concessive/emphatic)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

Speaker

Prāleya (continuing counsel to Ūrjayanta)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Someshvara (Hara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Prāleya speaks of charity pleasing Someshvara-Hara; despite hearing, both pilgrims remain weak, rolling on the ground, unable to rise.

Characters & Entities

• Someśvara
• Hara (Śiva)
• dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity (dāna) is a dharmic support that invites Śiva’s grace, especially for those in distress.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Someshvara’s sacred presence is invoked; the broader context remains the pilgrimage corridor toward Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna (giving/charity) as a means to please Someshvara (Śiva) and gain support on the path.