Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

सात्त्विकाः सर्वदा सेव्याः संसारविजिगीषुभिः । गुणत्रयस्य वक्ष्यामि संक्षेपाल्लक्षणं तव

Transliteration

sāttvikāḥ sarvadā sevyāḥ saṃsāravijigīṣubhiḥ | guṇatrayasya vakṣyāmi saṃkṣepāllakṣaṇaṃ tava

Translation

جو لوگ سنسار پر فتح پانا چاہتے ہیں انہیں ہمیشہ ساتّوِک باتوں کی پرورش کرنی چاہیے۔ اب میں تمہیں تین گُنوں کی پہچان مختصر طور پر بتاتا ہوں۔

Word by Word

• सात्त्विकाः: sattvic (persons/things)
• सात्त्विकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सात्त्विक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (जनाः/गुणाः इति अध्याहारः)

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• सेव्याः: to be served/resorted to
• सेव्याः: Vidheyavisheshana (Predicative qualifier/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सेव्य (प्रातिपदिक; √सेव्)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विधेय-विशेषणम्

• संसारविजिगीषुभिः: by those wishing to conquer saṃsāra
• संसारविजिगीषुभिः: Karana (Agent-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: संसार + विजिगीषु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—संसारस्य विजिगीषुः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• गुणत्रयस्य: of the three guṇas
• गुणत्रयस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गुण + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—त्रयो गुणाः (द्विगु-समास)

• वक्ष्यामि: I will explain
• वक्ष्यामि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातुः—वच्

• संक्षेपात्: briefly
• संक्षेपात्: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संक्षेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावार्थे—‘संक्षेपेण’ (in brief)

• लक्षणम्: characteristic, definition
• लक्षणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तव: for you / of you
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced, Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Visual Art Cues

Scene: A teacher figure (Skanda) points to a tri-colored wheel of guṇas while a seeker stands with a pilgrim’s staff; the wheel is being ‘conquered’ by a white banner of sattva.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Victory over saṃsāra comes through consistent cultivation of sattva and discernment of guṇa-characteristics.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named; the passage is instructional on guṇas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; it prescribes continual sāttvic conduct as a spiritual discipline.