Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 124
Devanagari script
इत्युक्तो मतिमान्पूर्वपुण्याद्व्यासं तदोचिवान् । न मे भयं जगद्वंद्य मृत्योरस्मात्कथंचन
Transliteration
ityukto matimānpūrvapuṇyādvyāsaṃ tadocivān | na me bhayaṃ jagadvaṃdya mṛtyorasmātkathaṃcana
Translation
یوں مخاطب کیے جانے پر، سابقہ پُنّیہ سے بصیرت پانے والا میں نے وِیاس سے عرض کیا: “اے جہان کے معزز، مجھے اس موت سے کسی طرح بھی خوف نہیں۔”
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
उक्तःhaving been addressed
उक्तः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Root√वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having been spoken to/ addressed’ (qualifying speaker)
मतिमान्intelligent
मतिमान्:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमति + मत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
पूर्वपुण्यात्from former merit
पूर्वपुण्यात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source)
TypeNoun
Rootपूर्व + पुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; Ablative singular; समासः: पूर्वपुण्य = ‘former merit’
व्यासम्Vyāsa (to)
व्यासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
तदाthen
तदा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time): ‘then’
उचिवान्said
उचिवान्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) → उचिवस् (कृदन्त; लिट्-कृदन्त)
Formलिट्-प्रयोगे क्तवत्-सदृश ‘उचिवान्’ (perfect active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having said/said’
नnot
न:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
मेmy
मे:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन रूप; here षष्ठी (genitive): ‘my’
भयम्fear
भयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Nominative singular
जगद्वन्द्यO one revered by the world
जगद्वन्द्य:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootजगत् + वन्द्य (प्रातिपदिक; √वन्द् + यत्)
Formसम्बोधन-प्रयोग; पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः: जगद्वन्द्य = ‘worshipped by the world’
मृत्योःof death
मृत्योः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
अस्मात्from this
अस्मात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; Ablative singular: ‘from this’
कथंचनat all, in any way
कथंचन:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथंचन (अव्यय)
Formअव्यय (indefinite adverb): ‘in any way/at all’ (often with negation)
Speaker
Unspecified narrator (the insect/being replying)
Skanda Dialogue
Listener: Vyāsa
Visual Art Cues
Scene: The insect, now composed, faces Vyāsa and ‘speaks’ with steadiness; Vyāsa listens, approving, as if recognizing the ripening of former merit into courage.
Characters & Entities
V
VyāsaFAQs
Past merit can grant clarity even in low births; the deeper fear is not death but continued downfall in saṃsāra.
The Sarasvatī-bank sacred setting continues implicitly.
None.