Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

सामप्रियो लोकबन्धुर्नैकरूपो युगादिकृत् । धर्मसेतुर्लोकसाक्षी खेटतऋ सर्वदः प्रभुः

Transliteration

sāmapriyo lokabandhurnaikarūpo yugādikṛt | dharmaseturlokasākṣī kheṭataṛ sarvadaḥ prabhuḥ

Translation

وہ سام (ساما وید کے نغمے اور ہم آہنگی) میں مسرور ہوتا ہے؛ وہ دنیا کا رشتہ دار و دوست ہے؛ کثیر صورتوں والا؛ یگوں کے آغاز کا بنانے والا؛ دھرم کا پل؛ عالم کا گواہ؛ روشن چکر کا حامل؛ سب کچھ عطا کرنے والا؛ اور حاکمِ مطلق رب۔

Word by Word

• सामप्रियः: fond of Sāman chants; lover of harmony
• सामप्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: साम (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (साम प्रियं यस्य)

• लोकबन्धुः: kinsman/friend of the world
• लोकबन्धुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकस्य बन्धुः)

• नैकरूपः: of many forms
• नैकरूपः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: न + एक (प्रातिपदिक) → नैक (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (न एकः; अनेक-)

• युगादिकृत्: maker of the ages and beginnings
• युगादिकृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) → कृत् (कृदन्त, क्विप्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (युगादीन् करोति)

• धर्मसेतुः: bridge/boundary of dharma
• धर्मसेतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + सेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य सेतुः)

• लोकसाक्षी: witness of the world
• लोकसाक्षी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + साक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकस्य साक्षी)

• खेटतऋ: one who makes/causes motion (uncertain reading)
• खेटतऋ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खेट (प्रातिपदिक) + तृ (कृदन्त-प्रत्यय, तृच्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तृच्-प्रत्ययान्तः कर्तरि (agent noun); पाठभेद/दुर्लभ-रूप (संभाव्यं: खेटकृत्/खेटकर्ता)

• सर्वदः: giver of all
• सर्वदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + द (दा धातु → द, कृदन्त क्विप्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (सर्वं ददाति)

• प्रभुः: lord; master
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhaṭṭāditya (Sūrya-sthāna)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sūrya as many-formed: one deity radiating into multiple aspects; a bridge motif symbolizing dharma; a cosmic witness eye; a shining disc/weapon-like radiance; devotees singing Sāma in orderly chorus.

Characters & Entities

• Sūrya
• Sāmaveda
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is the bridge across time’s cycles; the Sun, as witness and regulator of yugas, upholds harmony and moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse is cosmological and ethical rather than geographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the reference to Sāma suggests praise through sacred chant and harmonious worship.