Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 26

Devanagari script

कृतकृत्यः सुसंगश्च बहुज्ञो वचसां पतिः । विश्वपूज्यो मृत्युहारि घृणी धर्मस्य कारणम्

Transliteration

kṛtakṛtyaḥ susaṃgaśca bahujño vacasāṃ patiḥ | viśvapūjyo mṛtyuhāri ghṛṇī dharmasya kāraṇam

Translation

وہ کمالِ مقصود کو پہنچا ہوا اور دوسروں کے مقاصد بھی پورے کرنے والا؛ نیک صحبت والا، ہمہ دان، کلام کا مالک ہے۔ سارا جہان جس کی پرستش کرتا ہے؛ موت کے خوف کو دور کرنے والا، غِرِنی—رحمت و نور والا—اور دھرم کا اصل سبب ہے۔

Word by Word

• कृतकृत्यः: one who has accomplished what is to be done
• कृतकृत्यः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; कृ धातु) + कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त) + सुबन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः कर्मधारयः (कृतं कृत्यं येन)

• सुसंगः: of good association; well-connected
• सुसंगः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + संग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः कर्मधारयः (सु-संगः = उत्तमः संगः/सङ्गति: यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• बहुज्ञः: very learned; knowing much
• बहुज्ञः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + ज्ञ (कृदन्त; ज्ञा धातु/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः कर्मधारयः (बहूनि जानाति)

• वचसाम्: of words/speech
• वचसाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• पतिः: lord/master
• पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विश्वपूज्यः: worthy of worship by all
• विश्वपूज्यः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + पूज्य (कृदन्त; पूज् धातु)
• Form: कृदन्त (यत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त ‘पूज्य’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वस्य/सर्वैः पूज्यः)

• मृत्युहारि: remover of death
• मृत्युहारि: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक) + हारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मृत्योः हारि = हरति)

• घृणी: compassionate; merciful
• घृणी: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घृणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘घृणी’ इति रूपं (घृणि-शब्दः)

• धर्मस्य: of dharma
• धर्मस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• कारणम्: cause; reason
• कारणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: Deity as lord of speech: Vedic syllables/scrolls emanating as light; devotees receiving an ‘abhaya’ gesture; a subdued Yama figure at the periphery retreating; universal beings offering worship.

Characters & Entities

• Sūrya
• Ghṛṇī
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma rests on cosmic order; honoring the Sun aligns one’s life with truth, right speech, and fearlessness in the face of mortality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; it is an attribute-listing within the Sun’s name-hymn.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse is suited for recitation seeking dharmic steadiness, clarity of speech, and relief from fear of death.