Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

अस्थापयमहं सूर्यं भट्टादित्याभिधानकम् । भट्टेनस्थापितं यस्मान्मया तस्माद्रविर्जगौ

Transliteration

asthāpayamahaṃ sūryaṃ bhaṭṭādityābhidhānakam | bhaṭṭenasthāpitaṃ yasmānmayā tasmādravirjagau

Translation

میں نے سورج کو ‘بھٹّادِتیہ’ کے نام سے قائم کیا۔ چونکہ وہ روی میرے—بھٹّ کے—ہاتھوں قائم ہوا تھا، اس لیے وہ اسی نام سے مشہور ہو گیا۔

Word by Word

• अस्थापयम्: I स्थापितवान्/caused to be established; I installed
• अस्थापयम्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: अधि√स्था/स्था (धातु) (कारणार्थे णिच्)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन

• सूर्यम्: the Sun
• सूर्यम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• भट्टादित्याभिधानकम्: named 'Bhaṭṭāditya'
• भट्टादित्याभिधानकम्: Visheshana (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: भट्ट-आदित्य-अभिधानक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: भट्टादित्य इति अभिधानं यस्य (name-indicating); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं 'सूर्यम्'

• भट्टेन: by Bhaṭṭa
• भट्टेन: Kartr/Agent (by Bhaṭṭa)
• Type: Noun
• Root: भट्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• स्थापितम्: installed; established
• स्थापितम्: Kriya (Participial predicate)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'सूर्यम्' प्रति कर्मणि

• यस्मात्: because of which; since
• यस्मात्: Apadana/Hetu (Cause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (because of which)

• मया: by me
• मया: Kartr/Agent (by me)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया, एकवचन

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Apadana/Hetu (Therefore)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पञ्चमी, एकवचन; निष्कर्ष/फलसूचक (therefore/from that)

• रविः: the Sun
• रविः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जगौ: sang; proclaimed
• जगौ: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: √गा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Narrator (the installer/devotee) describing the pratimā-pratiṣṭhā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhaṭṭāditya

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata (carried from surrounding narrative address)

Visual Art Cues

Scene: A priestly founder (‘Bhaṭṭa’) installs a Sun icon, declaring the name ‘Bhaṭṭāditya’; the Sun’s radiance sanctifies the newly established shrine as the name spreads in the world.

Characters & Entities

• Sūrya
• Bhaṭṭāditya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Consecration (pratiṣṭhā) performed with faith establishes not only worship but also enduring sacred identity and remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative remains within the Kāmarūpa milieu, explaining a local Sūrya form known as Bhaṭṭāditya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pratiṣṭhā—installing the deity (here Sūrya) and establishing a named form for ongoing worship.