Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 73

Devanagari script

चरस्थिराणां सर्वेषामात्मगर्भानुरूपतः । तत्रस्थस्य च सर्वेषां जन्मनां स्मरणं भवेत्

Transliteration

carasthirāṇāṃ sarveṣāmātmagarbhānurūpataḥ | tatrasthasya ca sarveṣāṃ janmanāṃ smaraṇaṃ bhavet

Translation

چلنے والے اور ساکن، سبھی موجودات کے لیے، اپنی اپنی حالتِ رحم کے مطابق، جو وہاں ٹھہرا رہتا ہے اسے اپنے تمام جنموں کی یاد آ جاتی ہے۔

Word by Word

• चरस्थिराणाम्: of the moving and the unmoving
• चरस्थिराणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चर + स्थिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (चराः च स्थिराः च)

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• आत्मगर्भानुरूपतः: according to one’s own womb/state
• आत्मगर्भानुरूपतः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: आत्म + गर्भ + अनुरूप (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्यय (adverbial) 'अनुरूपतः' = 'अनुरूपेण प्रकारेण'

• तत्रस्थस्य: of the one situated there (in the womb)
• तत्रस्थस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तत्र + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; अव्ययीभाव-पूर्वपद (तत्र + स्थ)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• जन्मनाम्: of births
• जन्मनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• स्मरणम्: remembrance
• स्मरणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• भवेत्: would occur; would be
• भवेत्: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A visionary montage: moving beings (birds, deer, humans) and unmoving beings (trees, mountains) connected by a subtle thread to a womb-symbol, indicating memory of many births across forms.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse underscores the continuity of saṃsāra across many births and the deep karmic patterning of embodiment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is identified; this is a doctrinal statement about rebirth.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is mentioned; the verse presents a metaphysical claim about memory and birth.