Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 196

Devanagari script

ओंनमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय विभूतिपतये सकलसात्वतपरिवृढनिकरकरकमलोत्पलकुड्मलोपलालितचरणारविंदयुगल परमपरमेष्ठिन्नमस्ते

Transliteration

oṃnamo bhagavate mahāpuruṣāya mahānubhāvāya vibhūtipataye sakalasātvataparivṛḍhanikarakarakamalotpalakuḍmalopalālitacaraṇāraviṃdayugala paramaparameṣṭhinnamaste

Translation

اوم—بھگوان، مہاپُرش، عظیم الشان اور جلال والے، تمام الٰہی قوتوں کے مالک کو نمسکار۔ اُن کے دو کنول چرنوں کو پرنام، جنہیں بھکتوں کے برگزیدہ گروہ اپنے کنول کلی جیسے ہاتھوں سے نرمی سے پوجتے ہیں۔ اے برتر ترین، میں تجھے سجدۂ ادب کرتا ہوں۔

Word by Word

• oṃ: Om
• oṃ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: oṃ (अव्यय/प्रणव)
• Form: प्रणवः, अव्ययम् (sacred syllable, indeclinable)

• namaḥ: salutation
• namaḥ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Indeclinable
• Root: namas (प्रातिपदिक)
• Form: निपात/अव्ययम्; नमः-शब्दः (indeclinable salutation particle)

• bhagavate: to the Lord
• bhagavate: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: bhagavat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन (singular)

• mahāpuruṣāya: to the Great Person
• mahāpuruṣāya: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: mahā (उपसर्ग/विशेषण-प्रातिपदिक) + puruṣa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् चासौ पुरुषः)

• mahānubhāvāya: to the one of great majesty
• mahānubhāvāya: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + anubhāva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (महान् अनुभावः यस्य)

• vibhūtipataye: to the Lord of powers
• vibhūtipataye: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: vibhūti (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विभूतेः पतिः)

• sakala-sātvataparivṛḍha-nikara-kara-kamala-utpala-kuḍmala-upalālita-caraṇa-aravinda-yugala: (to Him) whose lotus-feet pair is caressed by the bud-like lotus-hands of the multitude of all eminent Sātvatas
• sakala-sātvataparivṛḍha-nikara-kara-kamala-utpala-kuḍmala-upalālita-caraṇa-aravinda-yugala: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: sakala (प्रातिपदिक) + sātvataparivṛḍha (प्रातिपदिक; सत्त्वत-परिवृढ) + nikara (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक) + kamala (प्रातिपदिक) + utpala (प्रातिपदिक) + kuḍmala (प्रातिपदिक) + upalālita (उपलालित; कृदन्त, √लल्/लल्-धातु, क्त) + caraṇa (प्रातिपदिक) + aravinda (प्रातिपदिक) + yugala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष-समासः (समस्तविशेषणसमूहः) — ‘सकलसात्वतपरिवृढनिकर’ (सकलानां सत्त्वतानां परिवृढानां निकरः) ‘करकमलोत्पलकुड्मल’ (करः=हस्तः, कमल-उत्पल-कुड्मल-रूपः) ‘उपलालित’ (क्त-प्रत्ययान्तः, ‘लालित/स्पृष्ट’), ‘चरणारविंदयुगल’ (चरणौ एव अरविन्दौ, युगलम्)

• parama-paramameṣṭhin: O supreme Parameṣṭhin
• parama-paramameṣṭhin: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: parama (प्रातिपदिक) + parameṣṭhin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयः (परमः चासौ परमेष्ठी)

• namas: salutation
• namas: Karma (Object/कर्म)
• Type: Indeclinable
• Root: namas (प्रातिपदिक)
• Form: निपात/अव्ययम्; नमस् (salutation particle)

• te: to you
• te: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: tvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (6th/4th), एकवचन; सर्वनाम (to you/your) — नमस्ते इत्यत्र चतुर्थी-प्रयोगः

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) or a devotee-voice within the narrative (deduced from hymn-style passage)

Visual Art Cues

Scene: A devotee (or a celestial assembly) offers salutations to the Supreme Lord; the Lord’s twin lotus-feet are foregrounded, gently touched by lotus-bud hands of exalted devotees; a radiant aura suggests vibhūti (divine powers).

Characters & Entities

• Bhagavān
• Mahāpuruṣa
• Vibhūtipati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord is approached through reverent mantra-salutation and loving contemplation of His lotus-feet.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is directly praised; the verse is a universal mantra-like eulogy.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra-style namaskāra (oṃ namo…) and pāda-sevā in devotion (mental worship of the Lord’s feet).