Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

वृद्धो विश्वस्य विश्वाख्यो वासुदेवस्ततः स्मृतः । कार्तिके शुक्लपक्षे या भवत्ये कादशी शुभा

Transliteration

vṛddho viśvasya viśvākhyo vāsudevastataḥ smṛtaḥ | kārtike śuklapakṣe yā bhavatye kādaśī śubhā

Translation

وہ واسودیو کے نام سے یاد کیے جاتے ہیں—کائنات کے قدیم ترین، اور جہانوں میں مشہور۔ اسی لیے کارتک کے شُکل پکش کی جو مبارک ایکادشی آتی ہے، وہ خاص طور پر مقدّس ہے۔

Word by Word

• वृद्धः: aged/elder
• वृद्धः: Visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• विश्वस्य: of the universe
• विश्वस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• विश्वाख्यः: named ‘Viśva’/world-renowned
• विश्वाख्यः: Visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: विश्व + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारय-भाव: ‘विश्व इति आख्या यस्य’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• वासुदेवः: Vāsudeva
• वासुदेवः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ततः: therefore/then
• ततः: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/अनुक्रम (therefore/then/from that)

• स्मृतः: is remembered/called
• स्मृतः: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is remembered/called’

• कार्तिके: in Kārtika
• कार्तिके: Adhikarana (Time)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; मासवाचक (in the month of Kārtika)

• शुक्लपक्षे: in the bright fortnight
• शुक्लपक्षे: Adhikarana (Time)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारय: ‘शुक्लः पक्षः’); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• या: which
• या: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (which)

• भवति: occurs/is
• भवति: Kriya
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एकादशी: the eleventh lunar day (Ekādaśī)
• एकादशी: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: एकादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तिथिवाचक

• शुभा: auspicious
• शुभा: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘एकादशी’)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vāsudeva depicted as the ancient, all-renowned Lord; a Kārttika bright-fortnight Ekādaśī night with lamps, devotees fasting, and a sanctum glowing with dīpas.

Characters & Entities

• Vāsudeva
• Kārttika
• Ekādaśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kārttika bright-fortnight Ekādaśī is proclaimed uniquely auspicious because it is connected to Vāsudeva, the all-renowned Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; the emphasis is on the sacred time (Kārttika Ekādaśī) as a ‘temple in time’.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse identifies the auspicious Ekādaśī timing; detailed rites follow in subsequent verses.